Хасавюрт районда гьалиден 64 йыл алда Къарасувотар деген къумукъ юрт болгьан. Терский областны юртларыны гьакъында 1890-нчы йыл берилген маълуматларда булай язывлар бар: "Къарасувотар юртда 55 абзар, 148 эргиши, 118 къатынгиши, 456 гьайван, 43 ат бар".
1944-нчю йылда Къарасувотар деген юрт ёкъ болуп къала. Нечик? Не себепден? Кимлер ёкъ этген? Бу суалланы мен 1938-нчи йылда ата юрту Къарасувотарда тувгъан, гьали Хасавюртда яшайгъан Абдулвагьит Изамитович Къанболатовгъа бердим. Абдулвагьит агъав тарихин яхшы биле. Ол 1972-нчи йыл Дагъыстан пачалыкъ университетни битдирген. Бабаюртда, Хасавюртда къурулуш къурумларда инженер болуп ишлеген.
Ону ата юртуну гьакъындагъы баянлыкъны охувчуланы тергевюне де беребиз.
- Абдулвагьап агьав, сизин ата юртугъуз Къарасувотар къайсы йыл къурулгъан, юрт не ерде ерлешген болгъан?
- 1825-нчи йыл ата юртубуз эсги Яхсайны Тёбенавул ва Сабанайавул деген авулларындан гёчюп гелип, бир нече тухум гьалиги Советское деген юртну гюнбатар боюнда ерлешген. Юртну 1579 гектар ердеги топуракъларында будай ва мамукъ оьсдюрюле болгъан. Колхозгъа З.Батырмурзаевни аты къоюлгъан эди. Председатели болуп да Мухтархан Пашаев кёп йыллар ишлеген. Тек райисполкомну 1944-нчю йыл 12-нчи мартда къабул этген къарары булан юртну халкъын Симсир юртгъа гёчюрелер. Сайки, халкъны шагьаргъа ювукъ этме сюйгенлер. Арадан 13 йыл гетип, Ахвах райондан гелтирип, бир юртну халкъын бизин юртну топурагъына гёчюрелер. Олар гьали де шонда яшап тура. Мен бу пышдырыкъ политиканы маънасын англамайман. Не саялы ата юртубузну ёкъ этип, топуракъларына тав юртну халкъын гелтирип гёчюрелер? Шону маънасын гьали де англап болмайбыз.
- Узун сёзню къысгъасы, Къарасувотар еринден де, карталардан да ёкъ этилген.
- Дюр, шолай, не саялы этилгенни, не мурат булан этилгенни, неге бизин юртну халкъын, яйып-чачып, ёкъ этгенни билме сюер эдик. Къарасувотарлылар Боташюртда, Хасавюртда, Яхсайда, бирлери хоншу Мычыгъыш Республикада яшав къургъан. Ата юртубуз ёкъ, топуракълары да ёкъ.
Бизин юртну оьз тарихи де бар. Юртубузда, гиччи буса да, дав йылланы алдында 4 класлы школасы да бар эди. Юртдан давгъа 32 адам гетип, шолардан 15-и сав къайтгъан. Душмангъа къаршы юрюлген давларда гёрсетген къоччакъ ишлери учун Авторхан Арсланбеков Къызыл Юлдуз орден булан савгъатлангъан.
- Энни, юртну атын эсгерип, топуракъларын сама алма къаст этилмейми?
- Кёп яхшы этиле. Шо масъаланы чечмек учун къурулгъан къурум комитетибиз де иш гёре. Мурадыбыз — бизин юртдан чыгъып тышда яшайгъан халкъгъа янгы ерде юрт къурмакъ учун топуракъ берсин деп талап этмек. Биз шо ерге ата юртубузну атын да къойма сюебиз. Кёп кагъызлар, документлер онгарылгъан. Бирлери Президент Медведевге, РФ-ни Гьукуматыны башчысы Путинге де йиберилген.
Нечакъы къыйын болса да, къурум комитет шо ишни бойнуна алып юрютежек. Юртубуз ерюзюнден ёкъ болуп къалса да, онда кёп йыллар яшагъан халкъы бар. Тюзлюкню, гертиликни сюебиз. Ата юртубузну да сюебиз.
Опубликовано: газета «Ёлдаш», 31.10.2008