Юсуп Сайпудинов 1966 йылда Эндирейде дин агьлюлени арасында аты абурлу, ата юртунда имам болуп тургъан Нугь-гьажи мисгинни агьлюсюнде тувгъан. Сайпудиновлар имам Шамилни айтылгъан наиби Идрис апендини тухумундан болалар.
Юсуп касбусуна гёре, художник, Дагъыстан педагогика институтну чебер-графика факультетин битдирген. Магьачкъалада ону суратларыны выставкалары да болгъан. Буссагьатгъы вакътиде Эндирейде школада дарс бере. Дагъы да ол — спортсмен, каратеден тренер болуп да яшланы уьйретген.
Ол шиърулар язмагъа атасы да, анасы да тайгъан йылдан тутуп башлагъан. Ону асарлары къумукъ классика къайдада тюгюл, оьзтёрече, гюнтувуш поэзиягъа парх бере. Темасы — дин, къылыкъ, адамлыкъ, гьалаллыкъ, исси инсан аралыкълар. Бу — Юсупну халкъ арагъа чыгъарагъан биринчи шиъру китабы. Ону орусча язылгъан асарлары да бар.
| ЮРЕГИНГНИ ТУТ ТАЗА Кёплер оьле тас этмейли менлигин,Къыдырабыз акъча булан оьрлюкню.Динин ташлап бузукълукъну гелтирип,Биз сюебиз бу дюньяда тюзлюкню.Оьлюп болсанг дюнья учун,Сен оьлюмню гёргенче,Къайгъы гёрмессен бир де,Сен къабургъа гиргенче.Юрегинг тутсанг таза,Ялгъан къошмайлы тилге,Иманынг артар сениГьакъылынг булан бирге.Яманлыкъны сёгесен,Болмасанг да сен ташлап.Яманлыкъны сёкгенче,Яхшылыкъ эт бир башлап. КЪУМУКЪ ХАСИЯТ Тангаласын ойлашмайКъумукъда бар хасият -Оьзю йимик адамданОьзюн артыкъ гёреген.Уьйретмежек башгъагъаОьзюню билегенин –Инг яман хасиятыКъумукъну мен билеген.Языкъ адам къумукъгъаБир зат барып тилеген.Юрегинден къанажакъКъыйын гелсе биринеБир де янын тутмажакъШу хасият бар чакъыБир де къумукъ утмажакъ. Устаздан ала къуллукъАллагьгъа болма ювукъ.Нечик болур да ювукъАдамгъа этмей къуллукъ. Устаздан ала къуллукъАрив этме къылыгъын.Гюнагь эте санамай,Санай этген къуллугъун. Дин юрютме заманы ёкъ адамны,Тёбе эте жыйып гюнагь гьарамны.Оьлежекни унутабыз биз савда,Къайгъырабыз артда къалсакъ яшавда. Оьктемлиги бар бусаЁкъ пайдасы билимден.Сиз ариде туругъузКъылыгъы ёкъ алимден. БОЛА БУСАНГ БАТЫР БОЛ Батыр болма юрек герек къоркъмайгъан,Чыдар йимик сени савлай сыдырса.Эркеклерден чыкъмас бирде эркеклик,Оьлмес учун гьилла, ялгъан къыдырса. Чул билдирмей чыдар эдим негер де,Къумукъ деген атымны ер этгенче.Бир тувсам да юз оьлердим халкъ учун,Осал деген атны алып оьлгенче. ИНАНМАГЪА АДАМ ЁКЪ Инанмагъа адам ёкъ,Рагьму къапу ябулгъан.Яхшы адам ёлукъса,Алтын йимик, табулгъан. Гьакъыллыкъ къойсаСюйгенни этме,Кёп къалмагъан, бил,Дюньядан гетме. Юз керен яхшы этип,Бир керен этмей къойсанг,Бары этген ишлерингШоссагьат унутула.Бир этген яман ишингГёз алгъа шо тутула. КЪАЧАН ТОКЪТАР? Токътармы бусурманларОьлтюрмейли бири бирин?Къачан болгъанча шулайХорлар оьзлени динин? Тапгъан-гёрген акъчасынХаржлай бу къарт уьюне.Оьлмеге хыялы ёкъКъарагьанда кююне. Бираз акъча чыгъарсаГьакъылгъа да оьзюне,Этерди бугъай амалДаим къалар уьюне. Яхшыны айтагъан кёп,Этегени гёрюнмей.Бир адам сама дёнмей,Азирейилни гёрмей. * * *Къумукъ деген атымны ер этгенче.Чул билдирмей чыдар эдим негер де.Къызгъанмасдым азиз жаным бир де менБерме тюшсе халкъым учун эгер де. * * *Ярамай деп айталарЯхшы болма адамгъаЮрюмеге герек дейКъыйышып шу замангъа.Гелген бизге пайхамар,Къарамайлы замангъа,Макътап яхшы болмакъныЯхшы бол деп ямангъа.Гелген заман, билемен,Яманлар яхшыланыГьайгев йимик гёреген.Яхшы иманлы адамЧыдап болмай оьлеген,Этип гьарам акъчаларОьзлени оьр гёреген.Ярамай адамлагъаЯхшы болуп гёрюнме.Инанмажакъ адамларЯхшыланы гёргенде. * * *Иманы бар адамларНечик бола оьлтюрюп,Оьзю йимик адамныОьзюнден тёбен гёрюп.Иманы бар адамларНечик бола яратыпЕтимни малын алып,Гьарам затны урлама.Биргюнагьсыз къызьяшныНечик бола хорлама?Неге ислам тутгъанларБёлюклеге бёлюне,Кёплени гёзлеринеЯман болуп герюне.Неге тюгюл де биздеЖагьилик бар кёплерде. ТУВУП ОЬСГЕН ЕРИБИЗ Тувуп оьсдюк къумукъ элде майдандаТарлыкъдабыз бугюн бизге къалгъанда.Кант этебиз бир-биревге ёлугъуп,Макътанабыз къошуп эркин ялгъан да. Алмай буса айтгъанынгны адамлар,Айтмагъа да гёнгюнг къалмай шо заман.Охумаса язгъанынгны адамлар,Язма сюймей шо заманда къаламынг.Болмайгъангъа тюз-къынгырны айырып,Къыйынлы гюн кант этмекден не пайда,Тюзню янын тутмай буса майырып. * * *Къумукъ болуп тувсанг сенБугюнлерде, языкъсан.Языкъ болма сюймесенг,Тувмай къалма тарыкъсан. * * *Къумукъ тойгъа сен барсанг,Уьстюнг-боюнг тергеле,Бираз токълу гёрюнсенг,Сагъа салам бериле.Эгер де осал буса,Гёзю-къашы тююле.Шулай затлар буссагьатКъумукъ тойда юрюле. * * *Бирев уруп оьлтюрсеАмалсызны баласын,Этмеге адам болмайУьйде олтуруп ясын.Байны уланы оьлсе,Уьйге-абзаргьа сыймай,Агъыла юртну халкъы,Дуангны бёлюп къоймай.Гёземеллик йылаву,Къайгъыралар ялгъандан.Гетгенде ёкъ къулагъы,Бар умуту къалгъандан. * * *Сюер эдим дюньядаШулай гюнлер гелгенни:Гьакъыл берип адамгъаЯман затны гёргенни,Оьзюню оьз хатасынАдам оьзю билгенни.Сюер эдим дагъы даГюнагьлардан гечилипБир гюнагьсыз оьлгенни. |