Har milletni xalqına gelejekge yol görsetegen, qıyınlıqlağa qarşı yabuşuwğa belsendiregen, hayt degende, wayt, dep quwzaq turmaq uçun asil sözleni yasağan, sıylı adamları bola. Eger de xalq, yañı yaşaw qurabız, esgini qaldı-qulduların pırxıtayıq dep, yetti atasın da unutup, hali çi nasibibiz yürüjek, işleribiz alğa barajaq dep boş umutlağa tayansa, şo milletni tarix görsetip turağan küyde gelejegi köp yıraqğa barmay.
Dekabr aynı 3-nde Qumuq teatrnı binasında Yırçı Qazaq tuwğanlı 180 yıl bitegenlikge baylawlu ötgerilgen şatlı cıyın qumuqlar şo ters yolğa tarımağanlıqnı isbatlayğan gün boldu. Milletibizni miñ yıllar bulan yasala gelgen qılıq adatların bizge çeber söz bulan yetişdirme bolğan, amanat etgen Yırçı Qazağıbıznı alğışlayğanıbıznı, aldında baş iyegenibizni açıqdan suratladıq.
Ullu şatlı cıyınnı aldında respublikanı taxşaharını özünü sıylı atın yürütegen oramında yerleşgen şairibizni esdeligini aldında dağıstan intelligensiyanı wakilleri cıyılıp gül baylamlar saldı. Şo çarada Dağıstannı Yazıwçularını soyuzunu predsedateli, Dağıstannı xalq şairi Mahammat Ahmatow, Yazıwçulanı soyuzunu qumuq bölügünü başçısı, şair Şeyit-Xanum Alişewa, aytılğan şairler Ahmat Caçayew, Uzlipat İbrahimowa, "Yoldaş" gazetni baş redaktoru Kämil Aliyew wa yerli maʼlümat qurallanı qulluqçuları ortaqçılıq etdi.
Yübiley şatlıqlar Qumuq teatrnı binasında ötgerildi. Cıyınnı girişiw söz bulan Dağıstan Respublikanı Paçalıq sekretarı Takibat Mahmutowa açdı.
- Ayawlu qurdaşlar! Hürmetli dağıstanlılar! Respublikanı yolbaşçılarını atından Yırçı Qazaq tuwğanlı 180 yıl bitegenge baylawlu şatlı axşamnı ötgerme cıyılğanlağa xoşgeldigiz dep aytma süyemen.
Yırçı Qazaqnı yırları, ötgen dewürlerde yimik, bugün de xalq arada yırlana. Onu atına xalq Yırçı dep qoşğanı da nehaq tügül. Şo busa ol ölmes yırlanı yaratğan hayran yaratıwçuluğu bulan misgin xalqnı da, aqçepkelli baylanı da yüregine yol tabıp bolğanın tolu küyde isbatlay.
Qazaqnı yırların bugün köp milletli Dağıstan yırlay, onu yaratıwçuluğuna bağışlap ilmu asarlar, şiʼrular wa poemalar yazalar. Qazaqnı atı Dağıstannı şaharlarını wa yurtlarını oramlarında daimlikge saqlanğan, oğar xıylı esdelikler de salınğan.
Bugüngü axşam bizin dağıstan adabyatnı klassigi Yırçı Qazaqğa özübüznü süyüw hisleribizni, onu aburlayğanıbıznı tasdıq etegen axşam dep aytmağa bolaman, — dedi ol.
Takibat Alawutdinowna özünü söylewünden soñ Dağıstannı Yazıwçularını soyuzunu predsedateli, Dağıstannı xalq şairi Mahammat Ahmatowğa söz bere.
- Pahmulu qumuq yazıwçu, "Ayğazi" degen pyesanı awtoru Alimpaşa Salawatow Yırçı Qazaqnı haqında xalq arada yaratılğan şulay bek tiziw xabarnı saqlağan. "Bir adamğa qırğında 12 ölü yara tiygen. Şo busa qışnı suwuq zamanı, yaman yel bulan qar borayğan gün bolğan. Yaralanıp, xıylı zaman ol awlaqda yatğan. Soñ da, onu tabıp, esden tayğan küyünde üyüne alıp geltireler. Dos-qardaşı şossahat yurtdağı emçileni çaqıralar. Olar ne etse de, yaralanğan adamnı esi gelmey. Şo zaman olar Yırçı Qazaqnı esge alıp, onu çaqırıp, başğa dünyağa gete turağan adamnı aldında qomuzun çertip yırlasın dep oy quralar. Qazaq gele, qomuzun çertip yırlama başlay.
Şo zaman yaralanğan ulan, gözlerin açıp: "Oh seni üyüñ yığılmağır", — dep esge gelgen bolğan deyler.
Bu xalq aytıw — poezyanı neçik güçlü taʼsiri barı haqında, şairni yaşawğa gelip, milletini aldında xalqını aldında taymayğan borçu barın isbatlayğan bir qujurlu misal. Şolay şairleri bar millet nasipli wa bay millet dep oylaşaman.
Qazaqnı yübileylerin biz alda da köp kerenler ötgergenbiz. Tek bu gezik söyleygenleni sözlerin oyğa alıp qarasañ, Qazaqğa baqğan yaqdağı yanaşıw xıylı alışınğan. Qazaq yañız milletini tügül, Kawkaznı tügül, bütün adabyat dünyanı tolu ixtiyarlı wakili ekenine tüşüne turabız. Qazaqnı yaşawunu barı da sırları hali de açılmağan. Şo haqda uzun busa da, tek tındırıqlı küyde filologya ilmulanı doktoru professor Abdulqadır Abdullatipow söyledi.
Dağıstannı xalq şairi Mahammat Hamitow Qazaqnı haqında bek çeber wa taʼsirli sözler bulan aytdı. Poezyanı hayranlıqğa qaldırğan tamaşa özeninde Yırçı Qazaqnı güçlü bulağı bar. Osuz bizin adabyat özenni alğa ağımı bolmajaq. Onu oyları wa pikruları, dertleri wa umutları milletini sesin bugünge yerli bizge yetişdire.
Dağıstannı xalq yazıwçusu Bike Kulunçaqowa Qazaqnı yaratğan topuraqğa, milletge alğış etiw bulan başladı.
- Yübiley axşamlarda köp maqtawlu kalimalar çalınsa da, men şolanı bek uşataman. Nege tügül, men hali oramda qumuq adamnı toqtatıp, sen neçe de yaxşı adamsan, seni milletiñ de maqtawğa tiyişli desem, ol mağa tamaşa bolup, deliduwanağa yimik qarajaq. Bugün busa, bu sahnada men özümnü taza hislerimni yaşırmay, dos-qardaş milletni süyegenimni haqında açıqdan aytıp bolaman wa meni hislerimni zalda olturğanlar tolu küyde qabul etejegine şeklenmeymen. Neçaqı qıçırıqlı busa da sözlerim, tek aytma süyemen, Qazaqnı yaratğan milletge miñ maqtawlar bolsun.
Yırçı Qazaqnı şiʼruların dağıstan tillege göçürgen şairler az tügül. Olanı arasında lezgi xalqnı şairi wa yazıwçusu, Dağıstan Respublikanı paçalıq sawğatın qazanğan Arben Qardaş da bar. Ol Qazaqnı pahmusuna alğış etip, qujurlu wa taʼsirli sözler aytıp Qazaqnı belgili "Asxar taw" degen yırın özünü ana tiline göçürüp oxudu. Zal lezgi şairge uzaq zaman xars urup, barakallasın bildirdi.
Ozoqda, şatlı cıyında Qazaq tuwğan boylardan wakiller gelip söylemey qoymağa küy yoq edi. Buynaksk rayon administrasyasını başçısını orunbasarı Hajimurat Rajbutdinow:
- Qazaq tuwğanlı aradan 180 yıl getse de, biz bugün de onu atın ullu öktemlik bulan esgerebiz wa şair bizin topuraqlarda tuwğanına öktem bolabız, — dedi. — Biraz allarda biz şairni ata yurtu Atlanawulda onu yaratıwçuluğuna baylawlu şatlıq çaralar ötgergen edik. Şonda şkolalanı oxuwçuları Qazağıbıznı şiʼruların şonça da süyümlü küyde oxuyğanına tıñlap, bek süyündüm. Ondan qayrı da, bu çarada yañız qumuq yurtlardan tügül, Harkasdan, Qadardan, Çankurbeden gelgen yaşlar da Qazaqnı orusça tarcuma etilgen şiʼruların oxuğanına bek süyündüm. Gertiden de Qazaq yañız qumuqlanı adabyat baylığı tügül, ol bütün Dağıstannı, bütün Kawkaznı baylığı.
Qazaqnı aburlay gelgen xalqnı aldında bizin şairleribiz Şeyit-Xanum Alişewa, Ahmat Caçayew, Bahawutdin Hajiyew Qazaqnı yırların wa oğar bağışlanğan şiʼruların bek taʼsirli küyde oxudular.
* * *
Cıyın tamamlandı. Sahnanı perdesi yabıldı. Tek Qazaqnı ölmes yırları qomuznu çertilgen qılları yimik hali de qulaqğa çalına. Qazaq bir zaman: "Yaratğanım süyse, bizin qaytarar, özdenler qulğa döngen Qumuqğa", — dep bawru yarılıp yazsa da, ol bir zamanda da özünü milletine baqğan yaqda inamlıqnı tas etmegen wa qumuqlanı yaşawunda "xars urup yırlap, xasa günler" tuwajağına bek inanıp gelgen.
Söylewlerden soñ ullu şatlıq konsert ötgerildi. Aldanoq esgerip qoyma tüşedir, şo konsertni Rus drama teatrnı baş rejissöru Mawlet Tulparow tizgen edi wa şatlı cıyınğa gelgen, şonu görgen barı da ortaqçılarını atından Mawletge haq yürekden barakalla bildirme tüşedir. Haman da yimik, hayranlıqğa qaldırağan tawuşlar bulan Rossiyanı xalq artisti Aygum Aygumow, Rossiyanı at qazanğan artisti Baysoltan Osayew, Dağıstannı xalq artistkası Zoya Çunayewa, respublikanı at qazanğan artisti Latip Şayıpow, Qorqmasqaladan gelgen yaş ağaçqomuzçular, "Sarixum" degen özleni atın köp ülkelege tanıtıp bolğan yaşlanı biyiw ansambli, Töben Qazanışdağı ergişileni "Bayterek" degen xoru, Ağay Qaplanownu atındağı qarabudağgentli ergişileni xoru wa atı dünyağa aytılğan bizin belgili "Lezginka" degen biyiw ansamblibiz zalğa cıyılğanlanı tazza qurçun qandırdı. Cıyınnı ekinçi yartısın belgili yıraw Adil Usumuyew yürüte edi.
Şulay ullu şatlı cıyınlarda biz bir millet ekenibizni, bizin ötesiz bay tilibiz, adabyatıbız, tarixibiz, özler bulan öktem bolma tolu ixtiyarıbız bar adamlarıbız barın ayrıça his etebiz. Şolay hisleni zamanda bir bizde uyatağan, bir qalağa cıyğan Yırçı Qazağıbıznı aldında tobuqdan turup: "Yaşağay ediñ Şairibiz", — dep aytma süyebiz.
"Sarixum" degen biyiw ansambli
Ağay Qaplanownu atındağı qarabudağgentli ergişileni xoru
* * *
Cıyından soñ xalq xıylı zaman tozulmay turdu.Bizin yimik özgeler de bu bayram axşam dağı da uzatılıp turğannı süyegeni his etile edi. Olanı köplerin söyletip qaradıq. Şo söylewleni bir neçesin oxuwçulanı tergewüne de berebiz.
Rossiyanı İç işler ministerligini Qıbla Federal okrugundağı baş qulluqçusu Tawlu Qazaqbiyew de Yırçı Qazaqnı yırları oğar bek taʼsir etgenni haqında aytdı:
- Men yaşdan berli Qazaqnı yırlarına tıñlay turup, olardan ilham alıp ösgenmen. Onu yırları har gün yimik sahnalarda nege yırlanmay? Şo meni içimnibuşdura. Onu yırlarını sesi qulağıbızğa çalınğan sayın, Qazaqnı unutmajaqbız. Yırçı Qazaq-bizin ullu klassigibiz. Qarağız çı, neçese dewürler alışınğan, amma onu har sözü, har satırı bugün de bek teren maʼna bere. Ondan alda biz dağı kimni oyubuzda saqlama gerekbiz. Onu unutma yaraymı? Bizinkileni arasında dağı olay ullu şair kim bar?
Har aytğan sözü oq yimik, köküregen kök yimik. Olay darajalı adamlar artıp, bizin arabızda köp bolsun.
Qazaqnı yurtlusu, Dağıstannı milli politikağa, din masʼalalağa wa tış baylawluqlağa qarayğan ministri Bekmurza Bekmurzayew onu yaşawuna, yaratıwçuluğuna bek maʼna berip yanaşağanı biribizge de yaşırılğan sır tügül. Onu Qazaqğa baylawlu ayrıça oyları wa qarawu bar. Şo haqda ol ayta turup, bulay esgerdi:
- Men, birinçiley, özümnü, yurtlularımnı, qumuqlanı atından bu ahwalatğa cıyılğanlağa haq yürekden raziligimni bildirme süyemen. Onu maʼnası da şulay. Xalq Qazaqnı esge alıp, abur etme cıyılğan soñ, onu ruhu da, sözü de, işleri de yüregibizde yaşay. Şolay bolğanda, qumuq xalqnı da wa dağıstan tarixni de ruh baylığı es etile. Oğar baylawlu axtarıwlar gelejekde dağı da bolur dep oylaşaman.
Ekinçisi, alimler de, şairler de, axtarıwçular da, olağa qoşulup curnalistler de bulay ahwalatlağa cawaplı küyde yanaşıp, yañıdan tarixni betlerin aylandırıp qarama tarıqdır dep esime gele. Yırçı Qazaqnı haqında çıqğan maqalalar, kitaplar dewürlege, şo zamanğı ahwalatlağa, partiya qurumlanı talaplarına göre yazılğan dep oylaşaman. Haq tarix busa başğa. Biz bussahatda da Qazaqnı tolu küyde añlap, oğar baylawlu axtarıw iş yürütüp bolmağanbızdır degen oy gele. Gelejekde yıldan-yılğa Qazaqnı aburu dağı da artar. Nege desegiz, oylaşıp qarağız, "Asxar taw...", "Can ağalar, sizge dua amanat"... degende, biz kimni esge alabız. Ozoqda, şossahat Yırçı Qazaq göz aldıbızğa gele. Dağıstannı tügül, dünya poezya uçun da yañız "Şınjırı şılbır şek-şegine mataylar" degen onu satırları darajasın isbatlay. Şonu bulan şair tarixde, poezyada harpnı da, tawuşnu da, söznü de bir etip oxuyğan, oğar tıñlayğan adamğa da şınjırnı awazın yetişdirme bajarğan. Yırçı Qazaq başğa şairler yimik tügül, olağa oşamay demege süyemen. Ol halnı, ahwalatnı, yürekni şairi. Men xıylı yerlerde bolup, şairleni poezyasın oxuğanman. Bilmeymen, baliki, Yırçı Qazaq qardaşım, yurtlum, qumuq ekenge busa da yaray, tek onu poezyası mağa bek taʼsir etgen.
Oylaşıp qarağız çı, Qazaq neni añlatma bola? Qazı aq, qumu da aq, xumu da aq — bizin qumuq Yırçı Qazaq. Ol naslulanı, milletni tazalığın görsetegen wa har zamanda da şonu dewürden-dewürge, tarixden-tarixge göçüregen bek bahalı, sıylı altın darajalı qumuq xalqnı Yırçı Qazağı. Yırçı Qazaq yürekde yaşay turup, qumuqlar da bolajaq. Amma onu unutsaq, Qumuq da azajaq. Şo sayalı biz, qumuqlar, sıylı, ayrıça tarixi, yüregi, ayrıça halları bulanğı milletbiz, Yırçı Qazaqnı unutmajağıbızğa inanaman. Nege tügül, onu unutup, qumuqlanı gelejegi de, öktemligi de bolmajaq. Qumuqlanı Qazaqsız ötgen dewürü de yoq.
Peçatğa wa kommunikasya qurallağa qarayğan komitetni predsedateli Umarosman Hajiyew Yırçı Qazaqnı 180 yıllığına bağışlanğan ahwalatğa baylawlu pikrusun ayta turup, bulay esgerdi:
- Birinçiley, Qazaqnı yaratıwçuluğu bulan oxuwçular başlapğı klaslardan tutup tanış bola geleler. Qazaqnı poezyası ör darajada desem, artıq qopduruw bolmas. Bizin borçubuz — Qazaqnı yaş naslunu esine siñdirmek. Gelejek naslu onu poezyasın da da, yırların da ayrılmay oxup, olanı bilip yaşawda qollasa, şo ullu üstünlük bolur edi. Nege tügül, Yırçı Qazaq xalqıbıznı es dünyasında yaşağan çaqı, yaş naslu da tilni unutmajaq, onu darajasın añlajaq. Qazaqnı şu 180 yıllığı da yaş naslu gelejekde onu bilsin, unutmasın degen muratnı göz alğa tutup ötgerildi.
Yırçı Qazaqnı yaşaw wa yaratıwçuluq yolun qanığıwlu küyde axtarıp, köp işni toraytıp, onu xalq arağa çığarğanlanı biri — Salaw Aliyew. Ozoqda, şolay ullu ahwalatda oğar Qazaqğa baylawlu yanaşıwun, oyun aytma söz bermey qoysaq durus bolmas:
- Bussahat bizin bulan yaşap turağan adamlarıbız, zamandaşlarıbız bar busa, Yırçı Qazaq olanı bir lideri, başçısı dep hisap etemen. Nege tügül, onu qısmatında, yaratıwçuluğunda, yañız o dewürnü tügül, biz yaşap turağan wa gelejek dewürleni de masʼalaları yer tapğan. Men oylaşağan küyde, Qazaqnı yaratıwçuluğunda ör insaplıq, ör özdenlik, xalqnı qısmatı haqda millet neçik bolmağa gerek degen özden oylaşıw bar. Şo yanından Qazaqnı yaratıwçuluğun alıp, yaxşı oylaşıp qarasaq, yañız bugüngü halıbıznı tügül, gelejekde de, men aytağan küyde, milli igitler, milli qahrumanlar neçik bolma gerek degen masʼalanı salıp çeçme de çeçe. Qazaqnı 180 yıllığın da şolay pikru bulan qarşılayman.
Onu 180 yıllığına baylawlu men özüm alim wa qumuqnu wakili hisapda bolağan işimni etme qastqıldım. Men yigirma yıllanı uzağında onu qısmatına, yaşawuna baylawlu axtarğan işlerimni yazıp arağa çığarıp, oxuwçulanı tergewüne berdim. Yañız men tügül, özge alimler, axtarıwçular etgen iş de Qazaqnı yaratıwçuluğunu sırlarını yartısını yartısın da açmay. Olay bolğanda, arağa gelejekde dağı da qast etip, qanığıp çalışmaq degen masʼalä çığa. Qazaqnı har dewürde, har naslunu arasında toqtaşdırmaq, har nasluğa ol beregen güçnü qollamaq wa bizin camyatlığıbıznı Qazaq, qazaqlıq qarawullayğan küyde qurmaq wa boldurmaq degen oy tuwa.
- Siz neçik oylaşasız, haligi naslu onu 180 yıllığın belgileygen yimik, gelejek naslular da oğar şo darajada yanaşarmı?
- Men oylaşağan küyde, onu aburlamağa neçik de tiyişli, hatta enniden soñ bizin milletni wakilleri Qazaqnı dünya ölçewde arağa çığarıwnu hayın etmege gerek. Onu şiʼruların teren küyde üyrenip, olanı maʼnasın açıp, barı da Dağıstandağı wa dünyadağı xalqlağa da qumuqlar dünya ölçewde etgen qoşum bar busa, Qazaqnı poezyası şu dep görsetegen iş yürütme tarıq.
Ekinçisi de, Qazaq bugüngü adabyatnı aldına köp ullu talaplar sala. Qazaq barlıq şair bolmağa tınç tügül degen pikrunu tuwdura. Nege desegiz, yaxşı şair bolmaq uçun qumuq xalqına haq yürekden berilgen, bir zatdan da tartınmayğan adam bolma tarıq degen daimlik çaqırıw Qazaqnı yaratıwçuluğunda bar. Şo yanına ayroqda yaxşı tergew etme gerek dep esime gele.
"Kolokolçik" degen yaşlar uçun çığağan muzıkalı curnalnı redaktoru Bela Şamasowa Yırçı Qazaqnı yaratıwçuluğunu aldında baş iyip gelgenleni biri desek, qopduruw bolmas. Oğar ullu hürmet etegenin ol birdağı keren de isbatladı.
- Yırçı Qazaq bugün bizin atabız da, muallimibiz de, günübüz de, ayıbız da dür. Bizge yol görsetegen, dünyağa yarıq beregen yulduzubuz. Yaşawubuzda bolağan barı da yaxşılıqlanı men onu atı, poezyası bulan baylayman. Ayda bir keren sama da onu yırların oxusaq, şo — bizin uçun ullu nasip. Onu şiʼruları mağa bek taʼsir etgen. Şo zamanlarda olay ör darajada, tartınmay yırlar yaratğan adam neçik şair bolma gerek?! Onu şiʼruların oxuğan sayın, har gezik yañılıq açaman, olar mağa yañı qaydada çalına.
Bizin qumuq xalqnı yaşawdan getgen köp pahmulu adamları bar. Ozoqda, arabızda yaşayğanlar özleni hayın etip, bayram axşamlar, yoluğuwlar ötgerme bolajaq. Tek Yırçı Qazaq yimik adamlarıbıznı unutmay axtarıp, olanı hürmetine cıyınlar, majlisler ötgerme borçlubuz. Eger biz ata-babalarıbıznı, pahmulu adamlarıbıznı es dünyabızdan çığarıp, olanı unutsaq, biz millet tügülbüz demege yaray.
Murtazali Bammatow Töben Qazanışdağı 2 nomerli şkoladan gelgen ana tilleni muallimi bolğan soñ, Qazaqnı yaratıwçuluğuna tuwradan aralığı barı açıq. Ol Qazaqğa baqğan yaqdağı yanaşıwun, oyların bizge de ayan etdi.
- Men Qazaqsız qumuq xalqnı göz alğa geltirme bolmayman. Qazaq bizin lap da aburlu, sıylı adamıbız demege tiyişli göremen. Hatta Qazaqsız tilibizni darajası da örde bolmas edi. Onu aburlamasaq, dağı kimni aburlajaqbız. Xalqıbıznı tarixin de, yaşawun da, madanyatın da, adabyatın da Qazaqda göremen. Ol tilni ustası, enniden soñ olay tilibizni bilegen adam bolur dep esime gelmey. Şkoladağı yaşlar Qazaqnı oxuy, añlay. Bu ullu ahwalatdan soñ, olar dağıdan da bek oğar tergew eter, yaratıwçuluğun üyrenme muştarlı bolar dep esime gele.
Oxuw kitaplarda, gertiden de, Qazaqnı wa onu yaratıwçuluğunu haqında berilgen maʼlumatlanı gengleşdirip, erkin küyde berme tarıq. Onu yaratıwçuluğuna bağışlanğan konferensiyalar da çı bola. Tek şolanı çaq-çaqda, hatta har yıl ötgerse, dağı da yaxşı bolur edi. Soñ da, Qazaq terenden axtarılmağan. Bizin alimlege onu yaratıwçuluğunu çeber alamatlarını üstünde işlep, şkoladağı yaşlağa şolanı yetişdirse, köp ullu adilli iş bolur. Ozoqda, yamanoq tınç iş tügül.
Zuhra Abakarowa, Qarabudağgent rayonnu madanyat bölügünü yolbaşçısı:
- Bizin Qarabudağgent rayonda bu yılnı başından tutup, Yırçı Qazaqnı respublikabıznı ölçewünde ötgerilejek yübileyine baylawlu çaralar yürülüp turdu, şkolalarıbızda unutulmasday ullu şairibizni şiʼruların çeber küyde oxuwnu konkursları boldu. Soñ da, başğa rayonlardan qonaqlar da çaqırılıp, Parawuldağı orta şkolada ötgergen konferensiyabız ayroqda taʼsirli edi. Aytağanım, Yırçı Qazaqnı bu yübileyine hazirlik görüwde qoşum etgenibizge şatbız.
Yırçı Qazaqnı yaratıwçuluğuna baylawlu şkolalarıbızda ötgerilgen yoluğuwlardan soñ biz bulay bir haqılğa geldik. Eger yaşlarıbıznı yüzleri yarıq da, yürekleri çomart da, ruh yaqdan qattı da bolğannı süye busaq, olanı bolğan çaqı yuwuqdan terenden wa gengden Yırçı Qazaqnı yırları bulan tanış etme tarıqbız.
Yırçı Qazaqnı Qumuq teatrda ötgerilgen bu yübileyin uşatdım.
Saida Mahammatowa, DGPU-nu adabyat kafedrasını dosenti:
- Yırçı Qazaqnı bu yübiley axşamına awwal başlap qumuqlar, soñ da Dağıstannı başğa xalqlarını aburlu-sıylı wakilleri köp süyüp gelgenlikden quwandım.
Bulay yübileyde Yırçı Qazaq yimik atı dañğa çıqğan şairni yaratıwçuluq wa yaşaw yolu haqda söyleygenler bolğan uçun bitip qalmay. Olağa zal tolup yüregi bulan tıñlayğanlar da tarıq. Şonu bulan men aytma süyegenim bulay: yübileyni yürülgen küyü xoşuma geldi, xas bölügünü de, konsert programmanı da, zalnı da arasında canlı köpür barlığı göründü.
Bulay quwançlı hal qaysı yübileyde de bolup turmay. Neçaqı qıyınlı qısmatı bolsa da Yırçı Qazaq nasipli şair. Ol öz xalqını wa Dağıstannı özge xalqlarını özüne baqğan yaqdağı raziligin qazanğan. Meni hisabımda, ol yüreklege tuwra yol salağan yırlar yaratmaq uçun tuwğan şair bolğan. Onu ne atına, ne xatına ölüm yoq. Nege desegiz, Yırçı Qazaq — özü ölgünçoq da bu dünyada özün daimleşdirip getgen lap da güçlü, lap da pahmulu şairlerden birisi.
Raşitxan İziyew, DR-ni milli bankını uprawleniyesini naçalnigi:
- Tüzü, öz xalqımnı köp süyegenge bolma yaray, qumuqlar şatlıqnı şartlarında cıyılağan yerlerden qalmayman. Şolay yoluğuwlar meni haq yürekden quwandıra, qaburğalarıma qanatlar bitgendey his etemen.
Yırçı Qazaqnı bu yübileyine baylawlu konsert programmağa neçaqı bola busa da köp süyüp qaradım. Yañız hali tügül, Yırçı Qazaq özekli yırlar yazağan özden şair ekenni men alda da bile edim. Yırçı Qazaqnı yırları bizin uçun bek tarıq. Bulay uzaqğa esde qalar yimik yübileyine cıyılma Yırçı Qazaq özekli xatı bulan özü bizin muştarlı etdi.
Bilemisiz, men sahnada Qorqmasqaladan gelgen "Sarixum" degen ansamblni qarçığa balalarday qanatlı ortaqçıları salıp gelip biyime başlağanda, olanı çartlap-çaçırap barağanın görgende: "Muna,bularda da bar eken, anañ ölgür, Yırçı Qazaqnı ruhu!" — dep oylaşdım.
Hüsen Adilow, camyat politika çalışıwçu:
- Yırçı Qazaqnı 180 yıllığına bağışlanğan yübiley axşamğı söylewlege, yırlawlağa tıñlay turup, meni yüregimde ullu öktemlik tuwdu. Nege desegiz, Yırçı Qazaq — dağıstan poezyanı klassiklerini arasında bizge, qumuqlağa, ayrıça yuwuq, ayrıça aziz şair. Onu atı da, xatı da awuzdan-awuzğa, asrudan-asrulağa göçe turup getejegine şek yoq.
Yırçı Qazaqnı "Barı da zat bar Qazaqnı esinde" degen şiʼrusun neçese keren de qaytıp-qaytıp oxuğanman. Şo şiʼru bulay bite:
Özünü qıyınların eside saqlay turup ölüp getgen Yırçı Qazaqnı bizin xalqıbız bir de esden salmajağına inanaman. Onu 180 yıllığına bağışlanıp Qumuq teatrda ötgen yübiley şatlığı da şoğar şahatlıq etdi.
Ahmat Caçayew, Paxu Haybullayewa, Alaw Aliyew.
E. Qoyçuyew çığarğan suratlar.
Opublikowano: gazeta "Yoldaş", 10 dekabrä 2010g.