Ali Asker: "Qardaşlıqnı köpürü bekleşecegine va gengleşecegine şeklik yoq"
Bugünlerde Türkiyanı Karabük şaharında yerleşgen universitetni dotsenti, ilmu axtarıvçu, politolog Ali Asker "Yoldaşda" qonaqlıqda bolup, gazetni baş redaktoru K. Aliev bulan bolğan laqırdan song bizin muxbiribizni soravlarına cavaplar berdi.
Bugünlerde Türkiyanı Karabük şaharında yerleşgen uniwersitetni dosenti, ilmu axtarıwçu, politolog Ali Asker "Yoldaşda" qonaqlıqda bolup, gazetni baş redaktoru K. Aliyew bulan bolğan laqırdan soñ bizin muxbiribizni sorawlarına cawaplar berdi.
- Ali, Dağıstanğa gelmekligigizni aslu muradı nedir?
- Men işleygen universitetde türk milletleni axtarıvğa bağışlanğan iş (proekt) yurülüp tura. Şo proektni yaşavğa çığarıvda Türkiyanı tışında yaşayğan türk milletler bulanğı baylavluqlağa qarayğan paçalıq komitet aslam kömek ete. Dağıstanda yaşayğan türk milletleni: qumuqlanı va noğaylanı yaşav-turuş halın, madaniyatın, tarixin va şolay da özge yanların axtarmaq mağa tapşurulğan.
- Yangız Dağıstanda yaşayğan türk milletleni vakilleri bulan yoluğup qalmağansızdır?
- Saparımnı barışında men başlap Moskva şaharda işleygen Kavkaznı tarixin axtarağan alimler bulan yoluğup, paydalı laqır etdim. Bugünlerde men Dağıstanda qumuq va noğay milletleni vakilleri bulan yoluqğanman. Cıyğan materiallar çığacaq kitapda paydalandırılacaq.
- Men anglağan küyde, kitapnı üstünde bir neçe alim işley. Kitapğa ne temalar qurşalğan?
- "Türkiya, yangı dazular va Yevraziyadağı yangı milli kimlikler" degen umumi at bulan üç kitap çığacaq. Birinçi kitap Orta Aziyada yaşayğan türk xalqlağa bağışlanğan. Ekinçi kitapda oxuvçuğa Ukrainanı, Gürcüstannı va Azerbaycannı haligi halını, tilge baqğan yaqdağı politikasını va mundağı az sanavlu türk xalqlanı haqında aytılacaq. Şoğar baylavlu men bir gesek aldın Gürcüstanğa barıp da geldim, onda yaşayğan azerbaycan xalqnı yaşav-turuş halı bulan da tanış boldum. Üçünçü kitapda Türkiyanı va Rossiyada yaşayğan türk xalqlanı haqında yazmaq göz alğa tutulğan. Bu kitapda ayrıça baş bulan "Dağıstan: qumuqlar va noğaylar" degen temağa yer berilecek. Aslu muradıbız Türkiyada çıqğan kitap bolsa da, har oxuğan adam savlay dünyadağı biri-birine qardaş tiegen türk milletleni haqında bilgenni süebiz.
- Rayonlağa barıp, halnı axtarmağa göz alğa tutulğanmı?
- Bu gezik rayonlağa çıqmağa imkanlıq bolmay tura. Men oylaşağan küyde, qumuqlanı va noğaylanı haqında köp bay material cıymağa bola. Şoğar baylavlu göz alğa tutulğan işler uzatılacaq. Bu da meni Dağıstanğa axırınçı saparım tügülüne sizin inandırmağa süemen.
- Dağıstanda bolğan günleni içinde türk milletleni yaşavunu ne yanları açıq etildi? Tarixine baylavlu soravlar çı alimleni arasında tuvulunmay tügül?
- Umumi alıp aytsaq, türkleni tarixine baylavlu har alim özünü oyları bulan qala. Biz özübüznü tarixibizni mekenli daliller geltirip terenden bilmege gerekbiz. Tek bugünlerde yangız tarixin bilip qoyğan bulan bolmay. Türk milletleni sotsial halın, olar ana tilin bilegen küün, biri-biri bulan neçik aralıqlar yurütegenin axtarmaq aslu mas\'ala bolup toqtağan. Şo sayalı temanı axtarağanda yerine barıp, adamlar bulan yoluğup, halnı terenden axtarsa yaxşı.
- Siz örde esgergenigiz yimik, Dağıstanda yaşayğan qumuqlanı va nohaylanı bugüngü yaşavluq halı açıqdan suratlanacaq. Aslu tergev neger berilecek?
- Başlap Dağıstan Respublikanı, şonda yaşayğan xalqlanı haqında umumi ma\'lumat berilecek. Song qumuqlanı va noğaylanı tarixi, bugüngü halı, ana tilin üyrenivde neçik çetimlikler tuvulunağanı va türk milletlege Türkiyanı neçik ahamiyatlığı barı haqda söz yurülecek.
- Yaşörümler bulan yoluğup, olanı pikruları da hisapğa alınacaqmı?
- Sapar çığıp bugünlerde Dağıstanda bolsam da, yaş alimler, xalqına canı avrup yanaşağan cahiller bulan tığıs aralıqlar yurütegenim bir neçe ay bola. Olanı oyları da meni uçun bek ahamiyatlı, şolanı da kitapğa qoşmağa süemen. Dağıstanda yaşayğan türk milletlege tergev arta barağanı, ozoqda, paydası ullu iş dep sanama yaray. Gelecekde de qardaşlıqnı köpürü bekleşecegine va gengleşecegine şeklik yoq.
- Laqırlaşıvuğuz uçun barakalla.
- Siz de savboluğuz.
Hazirlegen B. Ölmesova.
- Ali, Dağıstanğa gelmekligigizni aslu muradı nedir?
- Men işleygen uniwersitetde türk milletleni axtarıwğa bağışlanğan iş (proyekt) yürülüp tura. Şo proyektni yaşawğa çığarıwda Türkiyanı tışında yaşayğan türk milletler bulanğı baylawluqlağa qarayğan paçalıq komitet aslam kömek ete. Dağıstanda yaşayğan türk milletleni: qumuqlanı wa noğaylanı yaşaw-turuş halın, madanyatın, tarixin wa şolay da özge yanların axtarmaq mağa tapşurulğan.
- Yañız Dağıstanda yaşayğan türk milletleni wakilleri bulan yoluğup qalmağansızdır?
- Saparımnı barışında men başlap Moskwa şaharda işleygen Kawkaznı tarixin axtarağan alimler bulan yoluğup, paydalı laqır etdim. Bugünlerde men Dağıstanda qumuq wa noğay milletleni wakilleri bulan yoluqğanman. Cıyğan materiallar çığajaq kitapda paydalandırılajaq.
- Men añlağan küyde, kitapnı üstünde bir neçe alim işley. Kitapğa ne temalar qurşalğan?
- "Türkiya, yañı dazular wa Yewrazyadağı yañı milli kimlikler" degen umumi at bulan üç kitap çığajaq. Birinçi kitap Orta Azyada yaşayğan türk xalqlağa bağışlanğan. Ekinçi kitapda oxuwçuğa Ukrainanı, Gürjüstannı wa Azerbayjannı haligi halını, tilge baqğan yaqdağı politikasını wa mundağı az sanawlu türk xalqlanı haqında aytılajaq. Şoğar baylawlu men bir gesek aldın Gürjüstanğa barıp da geldim, onda yaşayğan azerbayjan xalqnı yaşaw-turuş halı bulan da tanış boldum. Üçünçü kitapda Türkiyanı wa Rossiyada yaşayğan türk xalqlanı haqında yazmaq göz alğa tutulğan. Bu kitapda ayrıça baş bulan "Dağıstan: qumuqlar wa noğaylar" degen temağa yer berilejek. Aslu muradıbız Türkiyada çıqğan kitap bolsa da, har oxuğan adam sawlay dünyadağı biri-birine qardaş tiyegen türk milletleni haqında bilgenni süyebiz.
- Rayonlağa barıp, halnı axtarmağa göz alğa tutulğanmı?
- Bu gezik rayonlağa çıqmağa imkanlıq bolmay tura. Men oylaşağan küyde, qumuqlanı wa noğaylanı haqında köp bay material cıymağa bola. Şoğar baylawlu göz alğa tutulğan işler uzatılajaq. Bu da meni Dağıstanğa axırınçı saparım tügülüne sizin inandırmağa süyemen.
- Dağıstanda bolğan günleni içinde türk milletleni yaşawunu ne yanları açıq etildi? Tarixine baylawlu sorawlar çı alimleni arasında tuwulunmay tügül?
- Umumi alıp aytsaq, türkleni tarixine baylawlu har alim özünü oyları bulan qala. Biz özübüznü tarixibizni mekenli daliller geltirip terenden bilmege gerekbiz. Tek bugünlerde yañız tarixin bilip qoyğan bulan bolmay. Türk milletleni sosial halın, olar ana tilin bilegen küyün, biri-biri bulan neçik aralıqlar yürütegenin axtarmaq aslu masʼalä bolup toqtağan. Şo sayalı temanı axtarağanda yerine barıp, adamlar bulan yoluğup, halnı terenden axtarsa yaxşı.
- Siz örde esgergenigiz yimik, Dağıstanda yaşayğan qumuqlanı wa nohaylanı bugüngü yaşawluq halı açıqdan suratlanajaq. Aslu tergew neger berilejek?
- Başlap Dağıstan Respublikanı, şonda yaşayğan xalqlanı haqında umumi maʼlümat berilejek. Soñ qumuqlanı wa noğaylanı tarixi, bugüngü halı, ana tilin üyreniwde neçik çetimlikler tuwulunağanı wa türk milletlege Türkiyanı neçik ahamyatlığı barı haqda söz yürülejek.
- Yaşörümler bulan yoluğup, olanı pikruları da hisapğa alınajaqmı?
- Sapar çığıp bugünlerde Dağıstanda bolsam da, yaş alimler, xalqına canı awrup yanaşağan cahiller bulan tığıs aralıqlar yürütegenim bir neçe ay bola. Olanı oyları da meni uçun bek ahamyatlı, şolanı da kitapğa qoşmağa süyemen. Dağıstanda yaşayğan türk milletlege tergew arta barağanı, ozoqda, paydası ullu iş dep sanama yaray. Gelejekde de qardaşlıqnı köpürü bekleşejegine wa gengleşejegine şeklik yoq.
- Laqırlaşıwuğuz uçun barakalla.
- Siz de sawboluğuz.
Hazirlegen B. Ölmesowa.
"Yoldaş", 07-10-2011