Aslu masʼalanı aylanasında
Dağıstan öztöreçe tabii şartları bulanğı respublika hisapda tanıwlu. Aytmağa süyegenim, topurağından ese tawu-taşı köp respublikabızda özüne xas milli merdeşleri bulanğı türlü-türlü xalqlar yaşay. Şo sayalı da, haligi zamanda olanı topuraqğa baqğan yaqdağı talapların, bar imkanlıqların hisapğa alıp degenley, biri milletge de yan tartmaylı çeçmege tüşe.
Dağıstannı Prezidenti özünü DR-ni Xalq Cıyınına yibergen gezikli Çaqırıw kağızında aslu – yurt xozäystwo ahamyatı bulanğı topuraqlanı bayrı yeslikge beriwnü masʼalasın ayrıça xat bulan esgeregeni de nehaq tügül. Şonu uçun, ozoqda,şo masʼalağa baylawlu tiyişli zakon da qabul etilmege gerek bola.
Arağa salınğan ahamyatlı masʼalağa baylawlu bolup aylana yağıbızda bugünlerde türlü-türlü oylağa, pikrulağa, öztöreçe yanaşıwlağa raslanasan. Yoluğuwlar, gengeşler, «dögerek stollar», hatta yaşırtğın ötgerilegen «syezdler» bolğan.
Qurultayımı yada öçlüleni oçarımı?
Bu yıl sentäbr aynı 29-nda Mahaçqalada «qaziqumuq xalqnı syezdi» dep ötgerilgen oçarda wa şondan soñ oktäbr aynı 5-nde bolğan qaziqumuqlanı milli sowetini ispolkomunu cıyınında özge türlüleri bulan yanaşa topuraq wa Dağıstannı temirqazıq boyundan Nowolak rayonnu tolu küyde Qaraman awlaqğa göçürüwge baylawlu masʼalalarda arağa çığarıldı.
Üstde men qurultaymı yada busa öçlüleni oçarımı dep soraw salğanım nehaq tügül. Nege desegiz, halige yerli qaziqumuqlanı rayonlarında wa yurtlarında camyat sowetler qurulmağan. «Syezd» ötgerilegeni haqda Lak rayonlanı yerli hakimlik quruluwlarını wakillerine bildiriw etilinmegen. Olay bolğanda «qaziqumuq xalqnı syezdine» delegatların kimler wakil etgen?
Başğa-başğa yanaşıw bolma tüşmey
Eger de biz haligi zamanda adilli watandaş camyat qurumğa muştarlı busaq, ozoqda, hakimyat qurumlar bulan yanaşa respublikabıznı sosial-ekonomika yaqdan ösüwünü, yaşawluq masʼalaların yoruqlaşdırmaq uçun yürülegen harakatdan camyat qurumlar, sowetler de yağada qalmağa tüşmey. Qıstawullu masʼalalanı razisizlik bolmayğan meselde çeçmege gerek.
«Qaziqumuq xalq syezdinde» lezgi, awar wa qumuq camyat qurumlanı wakilleri de ortaqçılığın etgen. Aslu dokladdan wa söylewlerden soñ qaziqumuqlanı milli sowetini predsedateli etilip saylanğan, alda Dağıstannı pensiya fondunu başçısı bolup işlegen Amuçi Amutinownu taklifi bulan qabul etilingen qararnı cıyınnı ortaqçıları yaqlağan wa DR-ni Prezidentine yiberme raziligi bildirilgen.
Tek, biz oylaşağan küyde, qararda belgilengen aslu talaplar yañız prezident bulan, haqlaşıp aytağanım, yañız bir milletni paydasına çeçilegen masʼalä tügül.
Nege? Nege desegiz, Ullu Watan dawnu yıllarında öz topuraqlarından Qazaxstanğa sürgün etilingen mıçığışlanıki bulan yanaşa bizin respublikabıznı tüzlük wa taw rayonlarında yaşayğan özge xalqlarını, şolanı arasında Tarğu, Kaxulay, Albörügent yurtlanı watandaşlarını yaşaw-turuşuna, qısmatına ullu zaral qopğan.
Şonu aldın almaq uçun bu yılnı aprel aynını 12-nden tutup üç de qumuq yurtnu xalqını qarşı turuwları, talapları hakimyat qurumlanı yanından tergewsüz qalıp turağanı Nowolak rayon göçürülegen Qaramandağı halnı dağıdan-dağı qıyınlaşdıra. Tarğutawda yaşayğanlanı talapları hisapğa alınmay. Şoğar baylawlu bolup DR-ni Prezidentini taklifi bulan qurulğan komissiya işlemey.
Üstewüne, RF-ni Hisap yürütüw palatasını predsedateli Sergey Stepaşinni Rossiyanı Hukumatını Predsedateli Dmitriy Medwedewge Nowolaknı yañı yerge göçürüwge baylawlu bolup dağı da 6,6 milliard manatnı ölçewünde xarj ayırma tarığı haqda bergen taklifi qıstawulluqnu artdıra. Şulay halğa baylawlu bolup biz dawnu yıllarında ullu tas etiwlege tarığan qumuq yurtlarıbıznı qısmatın hisapğa alıp bugün ne yolnu tutmağa gerekbiz?
Zakon yolunda iş görme gerek
Qaysı milletleni, qurumlanı wakilleri süyse bolsun bugün Dağıstannı başçısına ullu talaplar salıp toqtamaylı bir başlap yerli xalqlanı, topuraq yesileni yaşaw-turuşun hisapğa alıp, olar bulanğı haqlaşıwnu natijasında iş görme gerek. Nege tügül, 1934-nçü yıldan berli paçalıq aktlar bulan Tarğutawdağı yurtlanı xalqına daimlik qollawğa dep begetilingen Qaramandağı topuraqların bir zakon da geri urmağan wa şo yerleni tarğulular birewge de sawğat etmegen.
Muna şo sayalı da, bugün Qaraman awlaqda qarşı turuwdağı xalqnı aldağı topuraqlanı dazularında Tarğu rayonnu yañırtmaq dep salınğan talapların üstünden taptap, Nowolak rayonnu quruw bir zakonğa da qıyışmay. Yerli xalq, gerti topuraq yesileri tutğan munda aslu murat da añlaşıla. Qaramanda otda yimik Tarğu rayon etip, dağı bolmağanda, şonu içine Nowolak uçastka dep qoşmağa gerekdir.
«Yoldaş», 19-10-2012.