Yaş naslunu arasında haqıllı, ötkür, harakatçı cahilleni görgende, olardan quwanmay neçik bolasan dağı. Şo taypa zamanın bir de boşuna yibermey, işin de tuwarıp da qoymay.
Bu gezik sizin şolay cah ulanlarıbıznı biri İsrapil Tarkinskiy bulan tanış etme süyemen.
İsrapilni ahlüsünü, taypa-tuxumunu tamurları bırınğı Tarğu yurtdan baş ala busa da, ol Mahaçqalada otstawkadağı podpolkownik, DGU-nu dars beriwçüsü Abdulmuslim Tarkinskiyni ojağında tuwğan. Ol 52 nomerli şkolanı bitdirip, DGU-nu yüridiçeskiy fakultetine oxuma tüşe. 2007-nçi yılda ol oxuwun qızıl diplom alıp tamamlay.
Şo oxuw yıllanı içinde İsrapil yañız kitaplağa berilip qalmaylı, uniwersitetni camyat işlerine qurşala. Cahlığından qaynayğan ulan oxuw ojağında yürülegen KWN-de, biyiw ansamblde, har türlü madanyat çaralarda ortaqçılıq ete. Uniwersitetdegiler har-bir işge cawaplı yanaşağanın his etip, onu yüridiçeskiy fakultetni profsoyuz qurumunu predsedateli etip belgileyler. Uniwersitet bulan sawbollaşğan soñ, ol aspiranturağa oxuma tüşe wa kandidatlıq işin yazmağa girişe.
Ör oxuw ojaqnı bitdirgen 2007-nçi yıl ol adwokaturağa adwokatnı kömekçisi bolup tüşe. 2008-nçi yıl busa, ekzamenin 5-ge berip, advokat bola wa şahatnama ala. İsrapil dağı da cawaplı işlege qurşalğan.
Ol şo haqda yüridiçeskiyni neçik saylağannı wa başğa masʼalalağa baylawlu bizin redaksiyağa gelgende laqır etgen edi. Şo laqırlaşıwnu sizin tergewügüzge de berebiz.
– Köpler ne busa da yüridiçeskiyni saylaylar. Şo gelejegi bulanğı käsbu dep tañlaymı yada onda oxuyğanlanı aburu-sıyı özgelerden ese artıq dep oylaşamı? Sen de şo sebepden tüşdüñmü?
– Şkolada 9–10-nçu klaslarda oxuyğanda, başıma bir-birletip, har türlü kasbular gele edi. Olanı teñleşdirip, bir-biri bulan uruşdurup qaray edim. Tamaşa bolsağız da, bir waqti kulinarnıy uçilişege barıp qalayımı eken dep oylaşa edim. Bir keren pirog etip qaramağa da urundum. Birleri mağa, sen laqır etmege köp süyegen ulansan, baliki, sağa curnalist bolmağa tarıqdır, şo tarmaqğa söznü yesileri qurşala dey ediler. Şonu da tergewge alğan edim. Soñ medisinanı tañlasam neçik bolur edi degen oy geldi. Gertisin aytsam, şo oy meni uniwersitetde de özünden xantaw bolma qoymay hızarlap turdu. Nege tügül, şkolada yada uniwersitetde bolsun, birewnü ayağı gesilip, başğasına yaman bolup qalğanda, mağa medisina yaqdan köp kömek etme tüşgen.
Uniwersitetde oxuyğanda esde qalğan bir iş boldu. Şo zamanda da, baliki, gertiden de mağa medisinanı tañlama gerek bolğandır degen oy geldi. Aytağanım, ertenler deñizni boyu bulan çabağan küyüm bola edi. Bir erten, şahar pläjda bir qız batıla tura dep, şondağı adamurluqğa quwun tüşüp getdi. Men şossahat tez-tez suwğa çomulup, onu tübündegi qıznı izlep tabıp, yağağa alıp geldim. Şonda onu içine girgen suwnu qırğa çığarıp, esine geltirdik. Nasipge, şo qızyaş saw qaldı.
– Sözüñnü yaxşılıqğa böleyim. Sen çi qoççaq iş etgen bolğansan. Olay tawakallıq sağa kimden gelgen?
– Atamdan gelgen dep aytsam da xata bolmasman. Oğar da şo qılıq meni ullatamnı atası bizin öktemligibiz Şañerey Tarkinskiyden gelgendir. Ol inqılapçıdan qayrı da, birinçilerden bolup şo zamanğı Dağıstannı Narkomuna yolbaşçılıq etgen.
Sözübüz bölünüp qalğan edi. Yüridiçeskiyni neçik tañlağanımnı haqında aytsam, men de şonu gelejegi de bar, qayda da işlep bolarman degen oy bulan uniwersitetge tüşgen edim. Tek şonu bitdirsem de, ne ixtiyarlar yaqlayğan qurumlarda, ne de başğa axtarıw komitetde işlemejekmen degen edim.
– Nege olay beginden tutduñ? Baliki, işleme tüşüp qalar...
– Nege tügül, açıq etip aytğanda, naçalnikleni aldında işleme süymeymen. Pelen zamanda işge gel, pelen waqtide get, onu-munu et dep, xırdanımdan tutup, menden talap etegenlikni yüregim almay. Aytağanım, şolay işler meni xasyatıma da qıyışmaymı eken dep esime gele. Özüm-özüme yes, ixtiyarlı bolma süyemen. Men yürütegen adwokatnı işi mağa erkinlik bere. Ozoqda, meni işim kömek izlep gelegenlerden de hasil, olar bulan da baylanıp qalasan. Amma ixtiyarların yaqlayğan adamğa sud ne zaman oğar töre gesilejegin toqtaşdıra. Tek men şonu da meni oñayıma, zamanıma göre küylep bolaman.
Qurumlarda işleme süymeygenime dağı da bir sebep bar. Atam köp yıllanı uzağına MWD-ni iç işler bölügünde çalışıp gelgen. Dejurnalıqğa yürüp, işine baylawlu onda çap, munda bar ete turup, kasbusuna berilip, köp zamanı şonu bulan gete edi. Ozoqda, ol bizin de, ojağını da hayın etgen, onu-munu da boldurğan. Tek bizge, awletlege, tergew etmege zamanı köp qıt bola, yetişmey edi. Biz, bayağı, yaşlar, ol daim bizin bulan bolğannı süye edik dağı. Olay da bajarılamı dağı? Amma, ol biraz boş zamanı bolğanda, bizin Dağıstannı gözel yerlerinde gezetdire edi. Men, bayağı, giççide onu işini qıyının, qawşalağanın görgenmen. Hona, şolar meni qurumlanı işinden ürkütgen busa yaray.
– Sen hali advokat bolup çalışasan. Kimleni ixtiyarların yaqlaysan? Seni aldıña ne masʼalalar bulan gele?
– Ozoqda, adwokatnı işi yamanoq tınç da tügül. Onu da qıyınlıqları neçaqı bola busa da bar. Nege tügül, sen yaqlayğan adamnı qısmatı adwokatdan hasil bola demege yaray. Şonu haqında köp oylaşasan. Meni şu kasbumnu yürütüwde öz qaydalarım bar. Aytağanım, iñ başlap, birewnü de aldatma süymeymen. Menden qulluq gözley gelgen gişini masʼalalarına qulaqasıp tıñlayman, olağa tüşünemen. Eger de şo adamnı muradın toraytma, yaşawğa çığarma güçüm çatmay busa, men şonu boynuma almayman. Şo cawaplıqnı başıma almaq uçun, ilinme yarayğan, sudnu inandırağan mekenli daliller bolma gerek. O sayalı şo adamğa menden qulluq bolmayğannı bile turup, onu injitme, aldatma ne tarıqdır? Men aslu halda erişiwlü xozäystwo, dalapçılıq bulan baylawlu masʼalalağa tergew etemen. Ayroqda işge girişgen başlapğı eki yıl, ne başğadır hali de, üyahlülerde tuwulunağan öçeşiwlege baylawlu advokat bolup, ojaqnı yesilerini birini ixtiyarların köp gezikler yaqlama tüşgen. Ayrılıwlağa baylawlu da, er-qatın malın-matahın suddan taba bölme tüşgende de menden kömek umut etip, yanıma gelegenler yamanoq az bolmağan.
Misal uçun, biraz alda Rossiyanı telekanallarından görsetegen berilişlerden, pelençe, ata-anasın qırda qoyup, olanı üy-eşigin satıp xarjlağan yada başğaları ondan da beter iş etgen dep, maʼlumatlar beregende, yaxari, şolay etme yaramas dep tamaşa bola ediñ. Olağa ayıp etmege halıbız qalmağan. Adamnı haqılına sıyışmayğan, busurmanlanı arasında şolay bolmağa küy yoq dep oyğa salağan, mañ etegen işler bizde de yoluğa. Bizde de awletleri ata-anasını üylerin satıp, olanı qırda da qoyup, şo aqça bulan har yerlege barıp, gezep aylanğanlar da bar.
– Busa sağa aslu halda ayrılağanlar bulan iş görme tüşgen. Olaylar şonça da köpmü? Bir-birewge çıdap bolmas yimik ne sebepler bar?
– Olaylar bir başlap xasyatlarıbız qıyışmadı dep laqırın başlaylar. Soñ busa qatını erine yada eri oljasına xıyanatlıq etgeni bilinip qala. Bir-bir qatınlar başğa erkekler bulan aylanıp, üyahlüsünü de, dos-qardaşını da aldında beti qara bolğan gezikler de bar.
Bir misalnı esgerme süyemen. Birewnü eri qatını özüne xıyanatlıq etgenni bilip qala. Şo sayalı qatınnı üyünden quwalay. Ol qatın busa mal-matahdan pay alma süyüp, ahlüsün sudğa bere. Men şo zaman şo ergişini ixtiyarların yaqlama boynuma aldım. Nege tügül, şo ulan qatınnı ayıbın açağan mekenli daliller de, şonu dağı da açıq etegen wideonu da qoluma tutdurğan edi. Şo qatın mükür bolmay, erin yamanlap, ol meni toqalay edi dep bildirdi. Sayki, tanışı bulan laqır etse tügül, birew bulan da aralığı bolmağan demege süydü. Wollah, onu qaypanma xıyalı da yoq edi. Olay misallanı neçaqı da geltirme bolaman. Men oylaşağan küyde, er-qatınnı arasında halallıq, aminlik, tazalıq bolma çı tarıq edi.
– Uniwersitetde sen camyat işleni kütüp gelgensen. Hali oğar çolañ yoqmu?
– Nege bolmay. Adam qastqılsa, köp işge yetişip bola. Camyatnı arasında yaşağan soñ, onu awaralarına qoşulmay bajarılamı? Men Rossiyanı yaş yüristlerini soyuzunu Dağıstandağı bölügüne yolbaşçılıq da etemen. Bizin qurumnu aslu muradı – yañı dewürde añlawlu yüristleni arağa çığarmaq, olanı bar yaqdan yaqlap, qolubuzdan gelegen kömekni etmek. Soñ da, biz yaş naslunu arasında patriot ruhda tarbiyalaw işleni yürütebiz. Biz studentler uçun konferensiyalar, olimpiadalar, har türlü umpahatlı çaralar ötgeriwde aslam qoşumubuznu etebiz. Bizin bütünrossiya proyektibiz bar. Aytağanım, yüridiçeskiyde oxuyğan studentler uçun bütünrossiya olimpiadalar ötgerebiz. Şonu da biz yüridiçeskiyde oxuyğanlar bilimin yaxşılaşdırsın degen muratda yaşawğa çığarabız. Şonu da paydası bar. Nege tügül, işge tüşegende, bütünrossiya olimpiadada üst gelip alğan diplomun qollama bolajaq. Baliki, şonu kömegi tiyip, işi tüzelip geter.
Olay da bizin şkoladağı oxuwçulanı ixtiyarlarına bağışlanğan proyektibiz bar. Men de, zamestitelim Fazil de bulan birçe, ayroqda bilim beriwge baylawlu wa özge zakonlağa da asaslanıp, muallimlege qollamaq uçun oxuwçulanı ixtiyarları wa borçları haqda maʼlümat beregen giççirek sprawoçnik çığardıq. Şonu bulan tanış adamlar, yaşlanı tuwğan gününden başlap, haqılbalıq bolğança ne yimik ixtiyarları wa borçları barnı bilme bola. Biz şonu şkolalağa taklif etgençe, bir başlap Dağıstannı Bilim beriw ministerligine xıyallarıbıznı añlatıp kağız yazğan edik. Olar da sprawoçnikni şkolalarda paydalandırma iznu berdi.
Ondan qayrı da, biz Rossiyanı Bilim beriw ministerligine de kağız yazğan edik. Ondağılar da ariw görüp yaqladılar wa barakalla bildirdiler. Men oylaşağan küyde, şonu şkolalar uçun paydası bar. Giççiden ullulağa yerli özleni ixtiyarların, borçların bilse zaral bolmas. Şo maʼlümat kitapçanı yañız Mahaçqaladağı şkolalağa üleşip qoymay, rayonlağa da baqdırdıq. Yeri gelgende, şo sprawoçnikni çığarma kömek etgen Dağıstannı Yaşörümleni işlerine qarayğan komitetine wa onda harakat etegen Muxtar Amirowğa barakalla bildirme süyemen.
– Men yañılış bolmay busam, sen dağı da bir qurumnu işine baylanğansan. Şo haqda ne aytma bolasan?
– Durus esgeresiz. Men Dağıstannı Xalq Cıyınını yanında iş göregen yaşörümleni parlamentini ortaqçısı da dürmen. Ondan qayrı da, şo parlamentni zakonlağa, ixtiyarlağa wa özler özleni işin yürütegen yerli qurumlanı masʼalalarına qarayğan komitetge de yolbaşçılıq etemen.
– Onda ne işleni toraytasız?
– Bir taypalar siz bizin masʼalalarıbıznı çeçme gereksiz dep talap etme qaraylar. Biz olay masʼalalanı çeçegen qurum tügülbüz. Misal uçun, Xalq Cıyınında yaş nasluğa tiyegen zakonlağa, proyektlege qarala busa, şolağa baylawlu biz özübüznü oylarıbıznı aytabız, taklifler berebiz. Ördegiler bizin bulan haqlaşa. Bizin parlamentni işine añlawlu yaş naslunu wakilleri qurşalğan. Olanı harisi paydalı çaralar, studentler bulan yoluğuwlar ötgere. Har kim özünü iş yerinde bolağan kömegin eteler.
– Zamanıñ qıt busa da, bizin redaksiyağa gelme çola tapğanıñ uçun sağa barakalla.
– Siz de sawboluğuz.
«Yoldaş», 07-12-2012