Dünyada neçe başğa xalqlar bar busa, şonça türlü tiller de bardır. Har xalqnı öz tili, özünü içindegi oylanı, yaşawnu muratların wa özge sanyatnı bilimlerin barı da xalqğa yayılmağa sebepli bolup, xalqnı birikdirip maʼrifatnı1, madanyatnı2 ösdüre. Özleni ayrı tilleri bulan neçaqı başğa xalqlar bolsa da, amma maʼrifatında, madanyatında maʼnası bir — şo da ilmu, ör haqıl, ör yaxşılıq. Amma barı da dünyadağı xalqlağa bir yimik añlawlu bir hal bar, şo hal da — can azığı3. Can azığını birisi — muzıka. Şo muzıka tilsiz gişini de söyletegen alämat. Muzıka bulan şo barı da xalqlar bir-birine söylemeyli, özleni halların, sırların bir-birine bildireler. Muzıka bulan soqur gişi de dünyanı göre.
Muzıka üç-dört sesden qurulğan garmonya bulan adamnı yüregini halları tazalana. Muzıka barı da xalqlanı bir yimik yılata, göñün yımışata wa şat ete.
Mundan elli yıl alyağında dünyada aytılğan maşhur4 kompozitor Betxowen anadan soqur tuwğan qızğa bir özü çığarğan maqam5 bulan aynı görsetgen. Şo maqam hali de maʼrifatlı xalqlanı arasında ullu sıyı bulan yürüy. Şo maqamnı atı "Lunnaya sonata" — "Ay sonata".
Muzıkanı haywanlar da wa qır canlar da süyegeni belgili. Masala: muzıka bulan Hindustanda yaman ağulu yılanlanı inlerinden6 çığarıp mutiʼ7 etip oynatalar.
Muzıka xıylı awruwlardan saw etmekligi sebepli ekeni tab (doktor) ilmuda belgili. Masala: asabilikge wa şaşğanlıqğa, paşmanlıqğa muzıka köp ullu maʼrifatlı. Şoğar tarixden bir misal: Mundan dört yüz yıl alyağında bir paça özünü xalqı onu başın gesegende, bir tilew etgen: özü süyegen bir "Lopaloma" degen maqamnı muzıka bulan soğup öltürsün dep. Şo "Lopalomanı" da soqdurup, paraxat, başın callatnı8 baltasına enkeytgen. Şo maqam hali de soğula maʼrifatlı xalqlarda.
Bir yaxşı özler süygen maqamlar bulan muzıka soğulsa, adamlar neçik hasiret bolup dawğa tüşegeni bizge belgili. Ondan başğa da belgili xalqnı salamat tarbiyasına muzıka köp ullu sebepli. Giççiley muzıka ilmu bulan saqlanğan yaşlar yımışaq hallı, yaxşı tarbiyalı bolup öseler. Tawlanı, canlanı, ağaçlıqlanı, haywanlanı, suwlanı, yelleni wa adamlanı halların bildiregen maqamlar barlığı ilmuda belgili.
"Tañçolpan" — №4, 2011 y.
Esgi wa az yoluğağan sözler