«Yoldaş» gazetni redkollegyası har itnigüngü planerkada gazetni ötgen cumada çıqğan nomerin arağa salıp oylaşa, demek, analiz ete wa gelejek nomerni planın qura. Şolay bir planerkada şu satırlanı awtoru: «Haman özübüznü işibizge yañız özübüz baha berip turmaylı, oxuwçulanı pikrularına da tıñlasaq, paydalı bolar edi», – degen edi. Şo işni de baş redaktor bizge («men» dep yazmaqnı birewler maqtanıwğa hisaplay wa şo haqda gazetge de yazıp çığarğanğa göre, «biz» dep yazma tüşe) tapşurdu.
Dört cumanı uzağında biz cumagünden itnigünge yerli gazetni aktiv oxuwçularından, yoluğup yada telefondan taba, «Yoldaşnı» artda çıqğan nomerine baylawlu pikruların yazıp ala turduq. İtnigünler busa şolanı redkollegyanı çlenlerine ayan ete edik. Tek bir oxuwçunu da atı, işleygen yeri esgerilmey edi.
Umumi küyde alğanda, «Yoldaşnı» 38 oxuwçusu bulan laqırıbız boldu. Bizin lap da tamaşağa qaldırğan zat: biz gazetni aktiv oxuwçusu dep hisap etegen eki adam «Yoldaşğa» yazılma da yazılmağan. Birlerine ( ayroqda yurtda yaşayğanlağa) gazet poçtanı ayıbından itnigün-talatgün yetişdirilegenge göre, artdağı nomerge baylawlu olanı pikruların bilmege bajarılmay edi. Bir-bir oxuwçular gazetni oxuy busa da, şonu haqında tergewnü tartarday pikrusun aytıp bolmayğanın yada aytma süymeygenin bildirdi. Şolaylıqda biz Mahaçqalada, Xasawürt, Babayurt, Xumtorqali, Buynakski rayonlardan 26 adamnı (respondentni) pikrusun hisapğa aldıq. Şo adamlanı çağı 48 yıldan 74 yılğa yerli. Birisinden qayrıları ör bilimge yesler. Barısı da aytağan küyde, gazetni oxuyğanı 25 yıldan az bolmay. Yettisini internet bulan aralığı bar. Barısı da «Yoldaşdan» qayrı gazetleni de oxuy. Eki oxuwçu gazetni tolu küyde barı da materialların oxuybuz, dedi. Qalğanlar orta hisapda 20-80 prosentin oxuyğanın ayan etdiler.
Oxuwçular neni uşata?
Yañız bir oxuwçu, gazetge tolu küyde razimen, şonda bir zatnı da alışdırmas edim, dedi. Qalğanlar gazetni ne uçun uşatağanı tüpde olanı köp esgerilegenine göre berile.
– yaşawnu barı da tarmaqlarına tergew berile;
– dünyanı, ülkeni, respublikanı, milletni yaşaw halları haqda maʼlumatlar bar;
– «Wremenadağı» qumuqlanı tarixi wa milli masʼalalarına bağışlanğan materiallar;
– pahmulu qumuq awtorlanı adabyat asarları;
– ahamyatlı ahwalatlar bulan baylawlu bolup redaksiyada ötgerilegen cıyınlanı haqındağı materiallar;
– krosswordlar wa masxara xabarlar.
Barı da respondentler «Yoldaş» gazet çığağanı bizin millet uçun ullu daraja dep hisap etegenin wa onu har nomerin köp süyüp qarşılayğanın esgerdiler. Şonu bulan birge olar gazetni nesine razi tügüllügün de aytdılar.
Oxuwçular neni uşatmay?
Bizin sorawlağa göre pikruların aytğan yoldaşlar barı da degenley, «Yoldaşnı» yañılıqları oxuwçulağa esgi bolğanda yetişe dediler. Dağı da esgerilgen aslu kemçilikler:
– ölçew yandan ullu maqalalar köp;
– hakimlege maqtawlar yada olar bulanğı laqırlaşıwlar;
– orus tilden göçürülegen materiallar qıyın oxula;
– telewideniyeni programması köp yerni yeley;
– tergelmegen, tüz tügül maʼlumatlar(ayroqda rayonlardan) yoluğa.
– lozuñlar, nasihatlar-haqıl üyretiwler köp;
– gazetde zamannı ruhu his etilmey.
Bizin pikrular
Bizin pikrubuzğa redaksiyanı özge qulluqçularını pikrusu qıyışmay busa da yaray. Tek bu – bizin pikrubuz. Başğalanı da şolay öz pikrusun aytma ixtiyarı bardır.
Respondentleni yağından munda esgerilmegen yoraw-pikrular da boldu. Misal uçun, bir oxuwçubuz: «Yoldaşnı» barı da materialları bir yimik yaxşı çıqmay. Küyge qarağanda, muxbirlerigizni güçü çatmayğanğa oşay. Şo sayalı gazetni betlerini sanawun kemitip çığarma gerek. Kağıznı da zaya etip, boş, birew de oxumayğan maqalalar bulan oxuwçulanı başın injitip turmağa neger tarıqdır?!» – degen edi. Şoğar biz başlap ayıp etdik, soñ: «Milletibizni ösüwü uçun biz paçalıqnı aldına ullu-ullu talaplar salağan zamanda, bar gazetibizni ölçewün de az etdirsek, şo çu bir qıyışmayğan iş, haysızlıq bolar edi», – dep qarsalap da yiberdik.
Bir neçe respondent: «Ofisialnıy maʼlumatlanı köp beresiz», – dep ayıp salma qaradılar. Olağa da biz, artdağı yıllarda şolay materiallar az bolup turağannı da esgerdik, tek olanı tolu küyde nege geri urma bajarılmayğannı da añlatma tüşdü. Birinçiley, ofisialnıy materiallanı, dokumentleni arasında da köp bar xalq uçun hajatlı, bilse paydalı bolar yimik maʼlumatlar. Ekinçiley, gazetni uçrediteli Hukumat wa Xalq Cıyını, olanı bir-bir xas materialların bermey bajarılmay.
Bir-bir oxuwçular arağa salınğan masʼalağa üstensuw yanaşıp: «Gazetigizde oxuma zat da yoq», – dep yiberegen gezikler de qarşı boldu. Soraw etip yibergende, şolanı birleri gazetni oxuma da oxumayğanı ayan bolup çıqdı. Şolaylağa da: «Biz kritikağa qarşı tügülbüz, eger şo kritikanı añlawlu adam öz yerinde wa tutdurup etgen busa», – dey edik.
Uzun söznü qısğası, biz oylaşağan küyde, şu etilgen iş gazet uçun paydalı, onu oxuwçular bulanğı baylawluğun bekleşdiriwge, xalqğa taʼsirin güçlendiriwge görmekli qoşum bolajaq.
Oxuwçulanı talapların, esgerilgen wa esgerilmegen de kemçilikleni gazetni baş redaktoru da, qalğan qulluqçuları da yaxşı añlay. Bir-bir kemçilikleni üstünde iş de yürüle. Ayrı-ayrı kemçilikleni aldın alıw busa gazetni qulluqçularını ixtiyarında tügül. Tek oxuwçulanı wa redaksiyanı baylawluğu yazılıwnu waqtisinde yañırıp, soñ yañı yazılıw başlanğança sönüp qalsa tüz bolmas. Şo yağından alğanda, oxuwçulağa da gazetni işin canlandırıwda, onu qujurlu etiwde erinmeyli, yalqmaylı, injinmeyli öz qoşumun boldursa, umpahatlı bolar edi.
«Yoldaş», 02-08-2013