SENSEN DALLAY SOĞAĞAN «Süygenimni tizlerine çırmalıp, Yönkü yaz yel soğup yürüy dallayın. Çüyüp oynay kapotunu etegin... Hey, şaşıq yel, aylanmaysan sen tegin, Taysañ yaxşı qızdırmaylı baş mayım». (Kazim Kazimow) Men bilmeymen barmı, yoqmu, baş mayıñ, Qızma tügül, güyer edi bar busa. Yönkü yaz yel soğa deysen dallayın Qoyğanmısan toqtajaq dep, arısa. Kazim, qurdaş, quruğanmı qollarıñ, Tizlerine özüñ nege tiymeysen? Yada, qurdaş, barmaqlarıñ sınğanmı, Etegin, ayt, özüñ nege çüymeysen?! Şulay tursañ, nasip görmey xalayıñ. Gelin alıp geler dep yol qarağan. Yönkü yaz yel soqmay, qurdaş, dallayın, Sensen, Kazim, munda dallay soğağan. UNUTĞAN «Birdağı bir Qatıñişi tuwdu. Tuwdu yaşaw sürmege. Birdağı bir — Dos birewge süymege. Birdağı bir — Olja, arqa tayawlu...» (Şeyit-Xanum Alişewa) Birewge tuwdu apsın, Birewge qayınana. Başlar bir gün azabın, Gelinge bolur xana. Yalanbaş yürüme der, Tez bayla der yawluğuñ. Sağa qarsalay turup Tas boldu der sawluğum. Eger ulan oljasın Süyse biraz yaqlama, Bergen sütün esgerip, Gözler başlar çıqlama. Awruw tutup, yığılar, Dünyağa haray salıp. Gelin geter astaraq, Üstünden abat alıp. Söylemeymen boşuna, Alıp kökden, bulutdan. Neçik de, Şeyit-Xanum, Qaynananı unutğan. BERİLMEGEN Ixtiyar «Bugün meni günüm tügül, qayırmas. Tiyişsizler hakimlikni yelegen...» (Nabiülla Mağammatow) Tüzlemege bu dünyanı tersligin Şairlege berilmegen ixtiyar. Oylaşıp aç awuzuñnu eşigin, Urup killer seni kökge baqdırar! EGER DE BİLİP QOYSAÑ «Oñ qoluñ göterilgen, Qarçığaday qaraysan. Senden soñ biz ne etgenni Bilmey bolma yaraysan». («Leninni pamätnigi». Qazyaw Ali) Oñ qoluñnu göterme, Göter eki de qoluñ. Qağarlanmay, qolğa bar, Buzuldu tutğan yoluñ. Göresen, esde yoqdan, Duşman bolduñ köplege. Partiyañ paralandı SK-añ boldu OPG Qoluñnu götergen soñ, Yada — ur, yada — sıypa. Seni pamätnigiñe Daw bildirgen bir taypa. Örden dörtayaqlanıp, Hakimler uçdu xıylı. Kiremilden seni de Üfürmege bağıylı. Satıla fabrik-zawod, Tirilgen yer yessiler. Bar işge qısdırıla Keşiş bulan pesliler. Ne başıñ awurtayım, Talawurçuluq yaşnay. Görmeseñ inanmassan, Elibiz qawdan taşlay. «Oñ qoluñ göterilgen, Qarçığaday qaraysan...» Senden soñ biz ne etgenni Bilmey bolma yaraysan. Eger de bilip qoysañ, Xaparsızdan tirilip. Birdağı öler ediñ Ya batıp, ya ilinip. YER TÜBÜNDE «Can bergençe görmesem de seni men, Yer tübünde yoluqsañ da razimen». («Tez getdiñ». Ağmat Çoçaqow) Yer tübünde degende Metroğa awa yürek. Anjide busa şo yoq, Maskewge barma gerek. Yer tübünde demek ne? Kanalizasyamı? Dür busa, birçe ekew Tar bırğığa sıyamı? Yada busa şaxtamı, Çığağan gümüş, altın? Yer tübünde demek ne? Toqtaşdırıp ayt atın! Sen aytağan yer tübü, Eger dür busa qabur, Aytmağa bir sözüm yoq — Sağa hürmet wa abur. Tez bar, oylaşıp turmay, Süyseñ tartdır yarıq da. Tek ne etme bolasız Haşıqlar şo tarlıqda?! OÑLU TÜŞSE «Sari çaçıñ çırmawuqday çırmalıp, Mağa altın töbe yimik görüne. Kim nasipli çeçip, sıypap şo çaçnı, Soñ qaytarıp cıyar edi yerine». («Sari çaçıñ». Mağammatbek Osmanow) Osmanownu gülleydir dep oylama, Atın tawday ör etse de yurtlular. Mahammatbek kimdir çaçıñ sıypama Saq bol, qızı, xıyalını xurtu bar. Xantaw turma, şairde köp temteklik, Allah bilsin ne bar onu esinde. Oñlu tüşse, etmey az da öktemlik, Sıypamağa süyer çaçnı yessin de.
«Tañçolpan», №3-2011
GELSİN BİZİN YANIBIZĞA «Yırçı Qazaq xomuz çertip, yır aytdı, Oñlu yırın oxup aldı Anıwar. Yırlasa da, oxusa da olanı, Yırlarını cıjımı bar, canı bar. Meni yırım haqda şonda sorama, Birine de, tüzü, tilim qaytmadı. Şo waqtide özler sama es tabıp, Ne yaxşı dep, ne yaman dep aytmadı…» («Yaxşılqğa bolğay edi bu tüşüm». A.Caçayew) «Süyse erte, süyse bolsun geç ayıp, Yete mağa yatmay yerde, cabarda: — Oxup bolsa tügül Ağmat Caçayew, Onça yazıp bolmay, — deygen xabar da.» (Ahmat Caçayew) Tüş göremen. Heyler, Yusup payxammar Yaxşılıqğa yorasın! Yaz. Yaşıllıq. Yırçı Qazaq Anwar bulan xabarlay. Ahmat tıñlay... terek artdan, yaşınıp. Qazaq ayta: — Añlaymısan, inim, sen, Birew meni uyatıp bal yuxumdan: Ayt, men neçik yazaman? — dep ilingen. Añlamadım, kimdir, qaysı tuxumdan. Yıltını yoq yırlar oxup saw sahat, Götermege az-zat qaldı qalqımnı. Soñ da berip hakimlege uruşbat, Bolma qaray xalq şairi xalqımnı. — Bar bir şair, — dedi Anwar irjayıp, Tıñlap tursañ, buğa bolup öküre. Görmejeksen onu yalğa çonqayıp, Yazğanı köp. Köp yanı — çöp-çöpüre. Sahna görse gözüñ görsün yırlawnu, Xırtıç çertseñ, xıylı yürüy xırından. Men bilsem şo sen aytağan yırawnu, Qaqıllawu güçlü çığa yırından. Qazaq aytdı, sabur küyde ajayıp, Tal xomuznu çüyün burup küyleme. — Bolmay busa şonça şolay yır yazıp, Gelsin bizin yanıbızğa üyrenme. * * * W.Şekspirni iñ de görmekli asarın tarcuma etmek bulan, ana tilini ğaqında söz çıqsa: «Bizin qumuq til yarlı til deygenlege, qumuq til yarlı tügül, onu bilmeygen biz yarlıbız» — dep cawap berme bolağanıma süyünemen. («Gamletni» qumuq tilge göçürgen Badrutdin Mahammatow). Şekspir, Şekspir, bir talpına, bir uça, Tüşümde sen tügülmediñ görüngen? Sen Gamletni oxugmağa qumuqça, Çığıp sama gelmediñmi körüñden? Ullu şair, baş iyemen aldıñda, Amma sawğat etme süyseñ eliñe, Sen Gamletni qoyup, özüñ yazğanıñ Qumuqçadan göçür ana tiliñe. POYEZD GETDİ «Buyurğandır bizge şulay, qayırmas... Baylıq izlep yürügen köp neçeler. Talap, taşın tozdu sovet elimni...» (Nabiülla Mahammatow) Buyurğan dep tüşmey sağa bürüşme. Qorqa busañ baylap eki balağıñ, Namusuñnu pırxıtıp bir müyüşge, Sen de eliñ talamağa boladıñ. Poyezd getgen... Birew süyek gemire, Birew tığa, Nabi, etli pilawnu. Birewlege minaw tüşgen çöbüne, Sağa tüşgen teşigi şo minawnu. SAWĞAT «...Bu ne işdir seni tuwğan günüñde, Oylarıma ullu quwun salğanman. Sawğat etip berme sağa zat tapmay, Sawğatlardan sawğat saylay qalğanman.» («Süygenime sawhat». S. Mamayewa) Seni bugün tuwğan günüñ, añlayman, Bakü şifir yabulmağan qalqıma. Sawğatlardan sawğat saylay qalğanman, Tek süymeymen az zatlağa maqtanma. Tükenleni tüntüp müyüş-quwuşun, Men qusğanman anabıznı uwuzun. Altı cuma qulaqlarım yallajaq, Sağa sawğat alıp qoysam uçuzun. Muna tüken — tolğan altın-gümüşden, Har satıwçu süyrey al dep menikin. «Sağa tarıq sawhat yoq!» — dey müyüşden Afrikadan qaçğan ayaz maniken. Maşin alsam — Moskwiç, allahaqana, Yumğan awzun açmas mağa heç birew. Tek, trassağa çığıp qalsa bahana, Barağanda ete turup göñürew. Butu sınsa... Tağıp awur girälar, Bolnisada yiberer köp günleni. Hay, maşin çi — temir, tüzler ustalar, Tüzelmege qalğan busa gülemi. Yoq, yaramay maşin sawğat etmege, Öz-özümnü men müyüşge salğanman. Hasretlikden muradıma yetmege, Sawğatlardan sawğat saylay qalğanman. Seksiya alsam biyik-biyik binadan, Terezege telmirerdey bulutlar. Tek onda lift işlemese minadan, Sıpatımnı bu çu suwun qurutar. İssi suwu bolsa bir gün cumada, O da toqtap qalsa... sapın sürtgende... Munu cini çığıp qalsa xumadan, Yaşawumnu eter DT sürgendey. Seni bugün elliy yılıñ, añlayman, Men de ömür sürmegenmen qamuşda. Elliyiñde sağa sawğat tapmayman, Tek görersen, tabajaqman altmışda. Altmış yılıñ eteriñ de belgisiz, Neger tarıq xalqnı cıyıp qalmağal. Şulay getse, altmışda da görersiz, Ne bağıylı bu sawğatsız qalmağa.
Musa Şixawow. «Yaşlığımnı özeni»