"Türkiyada, Ankarada, bu yıl biraz allarda dünyağa atı aytılğan xalq şairibiz Yırçı Qazaqnı şiʼruları kitap bolup basmadan çıqğan. Şo kitapğa kürçü etilip, şairibizni «Zaman gelir» degen Salaw Aliyew 2001-nçi yıl hazir etip Mahaçqalada çığarğan asarı alınğan. Kitapnı tizgen, tekstleni hazirlegen, oğar girişiw söz yazğan, añlaşılmayğan sözlege bayanlıq bergen alim Erol Öztürk.
Kitapnı arqa cıltında bulay bir bayanlıq yerleşdirilgen: «Kawkazlarda, aslu halda da Dağıstanda, ayrıça bölükleri busa Mıçığışda, Temir-Qazıq Osetyada, Siryada, İranda wa Türkiyada yaşayğan qumuqlanı sanawu üçüz miñlerden artıqdır. Qumuq tili qıpçaq tillerden hisaplana busa da onu oğuz tillerine yuwuq etegen öztereçilikleri de bar. Bir dewür alda qumuq tili Temirqazıq Kawkazda Lingua franca hisapda da qollanğan, mundağı köp sanawdağı Kawkaz qawumlanı ortaq tili bolup yürügen.
Güçlü bir adabiyatnı yesileri qumuqlar 19-nçu yüzyılnı başından tutup yazıw tilli öz adabiyatın yaratma başlağanlar. 1830-nçu yılda haligi Boynaq şaharnı qırıyındağı bir yurtda tuwğan ullu şair Yırçı Qazaq, qumuq adabiyatnı quruwçusu hisap etile. Sürgünlerde ötgen qıyınlı yaşawun wa duşmanları bulanğı erkekçe, igit yabuşuwun bay wa canlı bir til bulan şiʼrularına quyğan. Tuwra wa tolu maʼnasında çersiz bir şair bolğan Yırçı Qazaqnı tilibizge wa adabiyatıbızğa etgen ullu qulluğun göz alıp, onu Anadoluda Yunus Emrege, Qazaqistanda Abayğa, Türkmenistanda Mahtumkulige teñ geltirmek durus bolur»
Buğar baylawlu birdağı bulay bir zatnı da esgerme gerek. Bu kitap Yırçı Qazaqnı Türkiyada çığağan birinçi kitabı tügül, mundan alda, 2007-nçi yıl, «Yırçı Qazaqnı Sibirya şiʼruları» degeni de çıqğan edi. Türkiya da yañı asrunu başından tutup şairibiz Yırçı Qazaqğa baqğan iştahlıq birden-bir artıp tursa tügül, kemimey. Onu yaşawuna wa yaratıwçluğuna baylawlu gazetlerde wa jurnallarda maqalälar yazıla, kitaplar çığa, hatta dissertasyalar yaqlana. Demek, Yırçı Qazaq, onu yaşawu wa yaratıwçuluğu özlege dünya ölçewlerinde tergew tarta başlağan demege yaray.
Kitapsüyer