Alim Qurumow bulan meni birinçiley kompozitor Nabi Sadıqowiç Dahirow tanış etdi.
1956—1957-nçi oxuw yılnı axırında Dağıstan paçalıq uniwersiteti açılmağa gerek edi. Uniwersitetni açılıwuna bağışlanğan konkursda men yazğan tekstge konkursnu komissiyasını taklifine göre kompozitor Nabi Dahirow muzıka yazdı.
Repetisyanı Dağıstan Respublikanı filarmonyasını dirijöru Mixail Dawıdowiç Kas Qumuq teatrnı zalında ötgere edi. İnstitutdağı orus adabyatnı kafedrasını zaweduüşiyi Boris Solomonowiç Farber meni çaqırıp: «Leksiyalağa barma, repetisyağa barıp qara. Baliki, sözleni alışdırmağa gerekdir», — dep, meni teatrğa yiberdi.
Teatrda Nabi Sadıqowiç bir ergişi bulan laqır ete turup qarşı boldu. Meni de tanış etdi. «Alim Qurumowman», — dedi ergişi. Alim Qurumow qırıyıbızdan tayğanda, Nabi Sadıqowiç: «Alim Qurumowğa teatrnı qahrumanı dep aytalar», — dedi.
Alim Qurumow 1912-nçi yılda Orlow oblastnı Kromı degen yurtunda tuwğan. Onu atası Salimxan Terskiy oblastnı Xasawürt okrugunu Bayramawul yurtunda tuwğan. Alim Qurumownu Kromı şaharda tuwmaqlığını maʼnasın aytmağa süyemen.
Salimxan cahil zamanında mıçığışlı abrek Zelimxanğa qatnap aylanğanı sayalı, paça hukumatnı hakimleri onu tusnaqğa Sibirge yibereler. Tusnaq boljalı bitgende de, Salimxan ata yurtuna qaytmay. Aylana-aylana turup, ol Yasnaya Poläna degen yerge gelip qala. Bir gezik Salimxan qıdırağanda, şo giççi şaharda özünü mülkünde yaşayğan ullu rus yazıwçu Lew Nikolayewiç Tolstoyğa yoluğa. Cahil, yürüşü yeñil, cıynaqlı ulan Lew Tolstoynu tergewün tarta. Qısğa laqırdan soñ, iş izleygen Salimxannı özünü ormanlığına qarawulçu etip sala.
Salimxannı at oynatıp, tüz tübek urup bilegeni yazıwçu Lew Tolstoynu kepine gele. Lew Tolstoy qıdıra çığa busa da, Salimxannı alıp çığa bolğan.
Salimxan Yasnaya Polänada yaşayğanda, xonşuda turağan Aleksandra degen qız bulan tanış bola wa onu süyüp qala. Qız da Salimxannı süyegenin bildire.
Şo zaman Lew Tolstoy, Qurannı da wa xristianlanı İnjilin de arağa salıp, eki süygenge gebin qıya. Bir yıldan Salimxanğa wa Aleksandrağa ulan tuwa. Salimxan ulanğa Alim dep, Aleksandra busa yaşğa Wolodä dep at koya.
1910-nçu yılda Lew Tolstoy geçine. Lew Tolstoy geçingen soñ, ahlüsün de alıp, Salimxan Kromı deygen şaharğa göçe.
Salimxan Oktäbr inqılapdan soñ watandaş dawlarda sovet hukumatnı yaqlap köp çalışa. Amma 1921-nçi yıl xaparsızdan awruy. Şo zaman ana topuraq tartıp, ahlüsün de alıp, ata yurtu Bayramawulğa qayta.
Salimxan Qurumow bir gesek Bayramawul yurtda yurt sowetni predsedateli bolup işley. Ulanyaşı Alim, yurtdağı yaşlar bulan oynay turup, qumuqça söyleme de üyrene.
Ahlüde yaşlar üç bolğanda, Salimxan olanı oxutmaq uçun Xasawürt şaharğa göçe. 1928-nçi yıl Alim Qurumow, Xasawürtda yettinçi klasnı bitdirip, Mahaçqala şahardağı üç yıllıq teatr texnikumnu eki yıldan bitdire. Soñ Buynaksk şahardağı aktörlar hazirleygen teatr studyada oxuwun uzata. Tapşurulğan rollanı yaxşı oynap bajarağanı sayalı, 1930-nçu yıl onu Qumuq teatrğa alalar.
Alim Qurumowğa teatrda ullu rollar tapşurula. Ol Baküden gelgen rejissör Memsun Stepani hazirlegen «Hind qızı» degen pyesada iñilis ofiser Tomsonnu rolün ör darajada oynap, qarawçulanı göñün ala.
Qumuq teatrnı rejissörlarını kollegyasını cıyını.
(
Soldan oñğa
) A. Qurumow, A. Qurbanow, H. Rustamow wa S. Cetere.
1959 yıl.
1931-nçi yılda Rostow şaharda Temirqazıq Kawkaznı drama teatrlarını sahna yaratıwçuluğuna qarala. Qumuq teatrnı kollektiwi «Qızıl Bayraq» degen drama spektaklni görsete. Şo spektaklde Alim Qurumow bay atanı ulanını rolün taʼsirli oynay. Rostowdahı qarawlarda Qumuq teatr birinçi yerni ala. Şondan soñ Alim Qurumow iñilis dramaturg W.Şekspirni, fransuz dramaturg C.Molyerni pyesalarındağı Romeonu, Ferdinandnı rolların oynay.
Qumuq teatr 1933-nçü yıldan 1943-nçü yıl bolğunça Buynaksk şaharda qala. Buynaksk şaharda birinçiley bolup Alimpaşa Salawatownu «Qızıl partizanlar» degen pyesası sahnada oynala. Alim Qurumow kontrrewolüsyaçı ofiser Abdulmajitni rolün oynay. Bariyat Muratowa busa özden qız Qıstamannı rolün oynay. Pahmulu aktörlar Alim wa Bariyat yaratğan kelpetler qarawçulanı göñün aça.
Dawnu qıyınlı 1943-nçü yılında Qumuq teatr Buynaksk şahardan Mahaçqala şaharğa göçgende, Atqay Hajamatownu «Ansar» degen pyesası sahnada oynala. Bu pyesadağı Stalinni rolün Alim Qurumow oynay.
Şo yıllarda Moskwadan Mahaçqalağa göçgen Yermolownu atındağı teatrnı baş rejissöru Qumuq teatrnı kollektiwini hünerine qaramaq uçun Molyerni «Skapenni pışdırıqları» degen pyesasın Qumuq teatrğa taklif ete. Qumuq teatrnı aktörları bu pyesanı sahnada oynaylar. Üstewüne, Atqay Hajamatownu «Ansar» degen pyesasını gesegin de pahmulu rejissörğa görseteler.
«Sen pahmulu aktör ekensen, seni oyunuñ meni inandırdı», — dey rejissör Xmelew. Uzaq qalmay Alim Qurumowğa «Dağıstannı xalq artisti» degen at berile.
Alim Qurumow «Ayğazi» degen Alimpaşa Salawatownu pyesasına göre salınğan spektaklde Ayğazini rolün 18 yıl oynay.
1960-nçı yılda Qumuq teatr Moskwağa dekadağa bara. Dekadada oynağan Alimni rolları sayalı oğar «RSFSR-ni xalq artisti» degen aburlu at berile.
Ol Qumuq teatrnı sahnasında qırq yıl çalışa wa qarawçulanı raziligin alıp, unutulmas kelpetler yaratıp, pahmulu aktör hisapda xalqnı esinde qala.
«Yoldaş», 29-06-2012