Girişiw söz
Qardaş adıgey xalqnı tamaşa ariw aytıwu bar: bir til bilegen gişi bir adam, eki til bilegen gişi eki adam, üç til bilegen gişi üç adam... sanala. Gertiley de, köp tilleni bilmekni, özleni de tındırıqlı bilmekni yaşawda ullu paydası bar. Ozoqda, iñ başlap iñ de tındırıqlı küyde har kim özünü ana tilin bilmege tüşe. Ana tilin yaxşı bilegen gişige özge tilleni üyrenmege de tınç bola.
Oxuw kitaplar programmalağa göre yazılğan, programmalar da oxuw planda görsetilgen sahatlağa göre tizilgen.
Tildegi bir-bir qujurlu faktlanı oxuw kitaplağa qoşmağa imkänlıq yoq, soñ da qoşulğan materialnı tındırıqlı geçmege sahatlar yetişmeygen gezikler de az bolmay.
"Qujurlu grammatika" oxuwçulanı ana tilni üyrenmege iştahlandırmaq, onu yaxşı bilmege, añlamağa, söyleygende-yazağanda onu bay imkänlıqlarından paydalanmaq uçun olağa kömek etmek muratda yazılğan.
"Qujurlu grammatikadağı" material aslu halda klassdan tışda, masala, ana til krujogunda, qoşum darslarda, olimpiadalarda, wiktorinalarda, ana til kabinetinde, tam gazetlerde, qolyazıwlu jurnallarda işletilse yaxşı bolur. Tek qayda yürülse de, şo işge qumuq tilni uçiteli yolbaşçılıq etmege tüşer.
Eger uçitel zaman tabup bola busa, şo materialnı, ozoqda, darsda qollamağa da yarar. İş şu kitapdağı materialnı qayda wa neçik qollamaqda tügül, çığağan hasillerde.
Biz oylaşağan küyde, bu kitapnı peduçilişalarda, W.İ. Leninni atındağı Dağıstan uniwersitetni wa Dağıstan pedagogika institutnu ana tiller üyretilegen fakultetlerinde de qollamağa yarajaq.
Qumuq tilni qujurlu grammatikası birinçiley çığarıla. Şo sayalı munda bir-bir kemçilikler de yoluqmağa imkänlı: material azlıq etmege, bir-bir qujurlu masʼalälar, faktlar unutulup qalmağa yada, onu tersine, tiyişsiz zatlanı haqında yazılğan bolmağa yaray.
Şu kitapdan paydalanajaq yoldaşlardan es etgen kemçilikleni, özleni oyların, takliflerin Daguçpedgizge yada Dağıstan pedagogika institutğa awtornu atına yazıp yibermekni tileybiz.
Awtor.
Kitapda bar
Girişiw söz
Fonetika Harplar — atlar, harplar — sanawlar Tamaşa harplar Arapça hamza! Qumuqça nedir? Erişegen awazlar Tas bolağan awazlar Qonaq awazlar Gacimi Gajimi?
Grammatika Zapätoynu zaralı Söznü yeri qayda? Sorawlar bir, padejler başğa Çeçegen yomaqlar -Lar (-ler) suffiksni qayda qollayıq? "Aqsaylanı aldı busa Anadol" Ne işdir? Kim ete? Qardaş tiller-qardaş sözler Sotaw bulan Raşya Oyunlar Ne bolur? Bilemisiz?
Leksika-1 Atıñ kimdir? Tağılğan atlar Söznü maʼnasın neçik bileyik? Bir sözmü — eki sözmü? Omonimler neçik tuwa? Bir zatnı köp atı Qarşı maʼnalı sözler Bilemisiz?
Leksika-2 Bir-bir sözler esgilene, özü til busa yañıra Qaysı söz qaydan gelgen Yerli tillerden gelgen sözler Arap tilden gelgen sözler Fars (iran) tilden gelgen sözler Rus tilden gelgen sözler Soldan oñğa da, oñdan solğa da Qoşma sözler Taza söyleyik! Kälämbur degen nedir? Maʼna, maʼna! Erşi sözler İtti söz Qabaqnı xabarı Bilemisiz? Atalar sözleri, aytıwlar Gözünde oğu bar Bilemisiz?
Qumuq tilni üyreniwnü tarixinden
İbragim Kerimow Zanimatelnaya grammatika kumıkskogo yazıka Maxaçkala. Daguçpedgiz, 1982.
Web-publikasya: Sadr.