Dağıstannı Prezidentini borçların zamanlıqğa kütegen R. Abdulatipow şo qulluqğa girişgen günden berli, har türlü masʼalalağa baylawlu söylewler yürütüp, respublikanı har yerlerine saparın da uzatıp tura. Ozoqda, har cıyından soñ neçe türlü pikrular da tuwulunmay qalmay.
Amma onu milli giyimleribizge baylawlu aytğan oyu bek kepime geldi. Ol esgergen küyde, eger de milli opuraqlarıbızğa tergew berilip, xalq arada yayılğan busa, bugün bizin qatın-qızlarıbız tış, arap paçalıqlanı opuraqların, hijaplanı giyip aylanmas edi.
Soñ dağı da, Dağıstannı Konstitusyasını günün belgileygende, hakim taypadan başlap, özge yoldaşlağa yerli bayramnı milli opuraqlar bulan qarşılasın degen edi. Men, misal uçun, onu oyu bulan razi qaldım. Şo masʼalanı arağa salıp, bir qararğa tayansa, baliki, hijap giyip aylanağanlar şonça gözel, yetti ata-babalarıbız yürütüp gelgen milli opuraqlarıbızğa tergew eter edi buğay degen oy geldi.
Adam özün yaqlama, ayıpdan tazalanma süygende, har türlü sebepleni de izleme başlay. Şo hijaplanı giyip aylanağan bir neçe qızyaşnı oyun bilme süyüp: «Bizin dağıstanlı xalqlanı, özlege xas, uzun da, qarqarasın da yabağan opuraqları bar, nege olanı giyme süymeysiz?»- dep sorağan edim. Olar mağa, aldanoq üyrengen yimik, sayki, bular «araplanı opurağı tügül, islam Dinni giyimi» demege süyeler. Şo qızlanı islamdan onçaqı añlawu yoqnu da yaxşı bilemen. Ondan qayrı, Qurannı oxup bilegenler de tügül.
Şolay pikrunu kim toqtaşdırğan wa qaydan alıp ayta eken dep oylaşa qalaman. Nege tügül, Qurannı tarcuma etgen, onu yaxşı bilegen bir-bir adamlar şo opuraqlağa baylawlu har türlü añlatıwlar bere. Olanı qaysına-birine inanma gerek eken? Misal uçun, arapğa erge de barıp, busurman dinni qabul etgen, Qurannı orusçağa göçürgen W. Poroxowa başğa qaydada añlata. Bu bek erişiwlü masʼalä, meni muradımnı aslusu şo tügül. Şo sayalı aslu pikruma göçme süyemen.
Milli opuraqlarıbıznı xalq arada yaymaq uçun, iñ başlap, kultura tarmaqğa yaxşı küyde ahamyat berip, onu darajasın göterme tarıqdır dep esime gele. Oylaşıp qarayıq. Köbüsü yurtlarda madanyat qalalar sama da yoq. Bar busa da, qutsuz alapağa birew de işleme süymey.
Soñ da, bir taypa yurtlardağı bir-bir ruhani qulluqçular madanyat qalalanı işine başğa küyde de yanaşalar. Olanı köpleri madanyat ojaqlarda konsertler, har türlü çaralar ötgeregenni de uşatmay. Hatta onda işleygen bir-bir qulluqçulağa qorquw beregenleri de yoq tügül. Madanyat ojaqlanı işlerine qoşulma süyegen cahillege de, onda barmay, mejitlege yürügüz dep, üstüne callat bolup tüşegenleri de bar.
Saykimasala, onda yürüse, günah bola demege süyeler. Men bilegen küyde, konsertler ötgermek çi neçik de, Qumuq teatrnı artistleri yurtlağa gastrollağa barsa, bir-bir yerlerde olanı onça qabul etme de süymeygenler de arağa çıqğan. Bir taypa din qulluqçulanı oylarına qulaqasıp qarasaq, bar xalq xalbatğa tüşüp, yañız dinge qulluq etmege gerek. Şo dinni neçe de tar soqmaqğa salma hasiretler bar. Qarağanda, olar bizin belgili ustazıbız, alimibiz Absupyan Akayewni kitapların açmağa çı neçik de, qoluna da almağanğa oşay. Eger de bir taypalar dinni haqında yaxşı bile busa, olanı kulturağa da, politikağa da, özge tarmaqlağa da yanaşıwu wa qarawları başğaçalay bolur edi. Kimni de neçaqı süyse de dinni yürütmege imkanlıqları bar, olağa birewnü de sözü, qarşılığı yoq. Amma olanı başğalağa purşaw etme ixtiyarı yoq.
Şo sayalı da, eger biz milli opuraqlarıbıznı yaymağa, adat-qılığıbıznı saqlama süye busaq, iñ başlap, kultura tarmaqnı ahamyatın artdırma, darajasın göterme tüşebiz. Ozoqda, oğar paçalıqnı yanından yaqlawdan qayrı, yaxşı xarj da tarıq bolajaq.
«Yoldaş», 01-03-2013