Babayurt rayonnu Tamazatöbe yurtunda Kumakowlanı tuxumu muallimleni tuxumu hisapda tezden belgili bolğan. Bu tuxumnu wakilleri bugünlerde anadaş rayonunda wa onu tışında muallimler bolup çalışıp, cahil nasluğa bilim de, tarbiya da bere. Bu belgili tuxumnu baş tamurlarından dep hisap etilegen wakili Cumaqay Kumakownu Babayurt rayonnu birinçi muallimlerini sıdırasına qoşmağa tolu ixtiyarıbız bar.
Ullu Watan dawnu aldındağı yıllarda Cumaqay esgi Tamazatöbe yurtda başlapğı klaslanı muallimi hisapda yurtdağı ullulanı wa yaşlanı oxuma-yazma üyretgen. Yurtluları ohar ullu hürmet bulan "Cumaqay muallim" dep ayta edi. Cumaqay muallim ahlüsü Najabat bulan altı yaşnı ösdürgen: üç ulan wa üç qız. Cumaqaynı altı da awleti, atasını atın yer etmey, ondan ülgü alıp, muallim kasbunu tañladılar.
Ullu ulanı Camaldin Xasawürt şahardağı muallimler hazirleygen uçilişeni üstünlü küyde tamamlap, esgi Tamazatöbedegi maktapda başlapğı klaslanı muallimi bolup 40 yıllar çalışğan. Esgi Tamazatöbe yurtdağı başlapğı klaslanı şkolasında, deygenim, 4 yıllıq şkolağa ol yolbaşçılıq da etgen.
Ortançı ulanı Ziyawdin de atası yimik Xasawürt şaharda muallimni diplomuna yes bolup, zahmat yolun Yañı Kosa yurtdağı şkolada başlağan.
Giççi ulanı Zaynidin de ağaları yimik, Xasawürt şahardağı pedagogika uçilişeni tamamlap, oxuwun Dağıstan pedagogika institutda dawam etgen. Ör bilim alıp, ata yurtu Tamazatöbedegi orta şkolada biologya darslanı yürütgen. Zaynidin Cumaqayewiç özü yürütegen predmetni yaxşı bile edi. Onu darsları qujurlu wa canlı öte edi. Zaynidin Cumaqayewiç oxuwçulanı awlaqğa eltip, anadaş tabiatnı süymege, onu ayawlap wa asırap saqlamağa üyrete edi.
Zaynidinni ahlü yoldaşı Madina Abdullayewna da şkolada muallim bolup çalışa edi. Soñğa taba er-qatın Xasawürt rayonnu Bayramawul yurtuna göçüp getdi. Bayramawul orta şkolada da Kumakowlar kasbusuna amin bolup, yaşlağa bilim beriwün uzatğan. Zaynidin Cumaqayewiç bugünlerde bizin arabızda yoq. Amma onu ahlüsü Madina Abdullayewna, çağı gelip pensiyağa çıqsa da, üyde rahat turmay, bugünlerde de Bayramawul orta şkolada dars bere. Olanı qızı Naida, Dağıstan paçalıq uniwersitetni filologya fakultetin bitdirip, muallim kasbuğa yes bolğan.
Cumaqay muallimni üç de qızı da qısmatın bu el arada aburlu wa hürmetli käsbu bulan tığıs küyde baylağan. Deygenim, ullu qızı Kabirat, Buynaksk şahardağı 1 nomerli pedagogika uçilişeni bitdirip, zahmat yolun Babayurt orta şkolada başlağan. Ortançı qızı Kawsarat da, Dağıstan paçalıq pedagogika institutnu bitdirip, ör bilimge yes bolup, Mahaçqala şahardağı 37 nomerli orta şkolada biologya darslanı uzaq yıllar yürütgen. Bugünlerde onu qızı Gülnara Soltanmuratowna Atagişiyewa, Dağıstan paçalıq uniwersitetni matematika fakultetin üstünlü küyde tamamlap, bu ör oxuw ojaqnı aspiranturasın da oxup bitip, Dağıstan xalq xozäystwo institutda studentlege dars bere. Cumaqaynı lap giççi qızı Burliyat da, erqardaşlarından wa qızardaşlarından artda qalmay yurt şkolanı lap yaxşı qıymatlağa tamamlap, oxuwun Dağıstan pedagogika institutnu tış ülkeleni tillerin üyrenegen fakultetinde uzatğan. Burliyat 1975-nçi yılda bu ör oxuw ojaqnı tamamlap, birinçi darsların ata yurtu Tamazatöbe orta şkolada nemis til darslanı yürütgen. Bugünlerde Burliyat Cumaqayewna Mahaçqalada yaşay wa onda muallim kasbusun uzata.
Cumaqay muallimni ağası Sirajdinni ulanı Hakim de giççiden bilim almağa muştarlı bolğan. Bilimlege, ilmuğa hasiretlik onu zamanında eki ör oxuw ojaqnı bitdirmege borçlu etgen. Demek, Hakim Moskwadağı Timiräzewni atındağı yurt xozäystwo akademyanı wa Dağıstan paçalıq uniwersitetni üstünlü küyde tamamlağan. Hakim Sirajutdinowiç Kumakow bugünlerde Mujuqay orta şkolada matematika darslanı yürüte. Onu ahlüsü Uma Mustapayewa da başlapğı klaslarda yaşlağa darslar bere.
Cumaqay muallimni birdağı ağası Suleymannı ulanı Kamaldin Suleymanowiç Kumakow 1928-nçi yılda Tamazatöbe yurtda tuwğan. 1950-nçi yılda Xasawürt şahardağı muallimler hazirleygen uçilişeni bitdirip, ata yurtu Tamazatebedegi şkolada qumuq tilden wa adabyatdan darslar yürütgen. 1951-nçi wa 1953-nçü yıllarda Kamaldin Suleymanowiç Lwow yurtdağı şkolada qumuq tilden darslar bergen. 1954-nçü yılda ata yurtuna qaytıp, muallim kasbusun uzata. Uzaq yıllanı boyunda Kamaldin Suleymanowiç şkoladağı proizwodstwo brigadanı yolbaşçısı bolup, yaşlanı giççiden zahmatğa qurşap turğan. Tamazatöbe orta şkolanı proizwodstwo brigadası rayonda lap yaxşı natijalağa wa üstünlüklege yetgen brigada dep belgili bolğan. Bugünlerde Tamazatöbe orta şkolada işleygen muallimler Kamaldin Suleymanowiçni atın ullu hürmet wa abur bulan esgere. Nege tügül, ol köplege nasihatçı hisapda kömek qolun uzatıp, muallim kasbunu sırların açğan.
Kamaldinni ağası Awardinni qızı Razyat da muallim kasbunu yüregi awup tañlağan. Aytağanım, Razyat 1985-nçi yılda Dağıstan pedagogika uniwersitetni matematika fakultetin tamamlağan. 1989-nçu yılda Razyat anadaş şkolası — Tamazatöbe orta şkolada matematika darslanı yürütgen. Bugünlerde Razyat Awardinowna Kumakowa Tamazatöbe orta şkolada işley. Razyatnı anası Kabaxan Atabayewnada 43 yılnı uzağında Tamazatöbe orta şkolada başlapğı klaslanı muallimi bolup çalışıp, yurtlulanı köbüsün oxumağa-yazmağa üyretgen. Cumaqaynı inisi İzidinni ulanı Marat da muallim kasbunu başın tutğan. Aytağanım, Marat İzidinowiç Kumakow İzberbaş şağardağı pedagogika uçilişeni çeber-grafika bölügün bitdirip, çerçeniye wa surat etiw darslanı Babayurtdağı 3 nomerli şkolada yürütgen. Bugünlerde Marat İzidinowiç Axoy-otar şkolada zahmat töge.
Kumakowlanı muallim tuxumu sönmejek. Nege tügül, bu tuxumnu yaş wakilleri bugünlerde de muallim kasbuğa yes bolmaq uçun, ör oxuw ojaqlarda oxuy. Deygenim, Kamaldin Suleymanowiçni ulanı Suleymannı qızı Nazimat Kumakowa bugünlerde Dağıstan pedagogika uniwersitetni tış tilleni muallimlerin hazirleygen fakultetini 3-nçü kursunda oxuy. Awardin Suleymanowiçni wa Kabaxan Atabayewnanı ulanı Amirni qızı Minara da bugünlerde örde esgerilgen ör oxuw ojaqda oxup tura. Nazimat wa Minara Kumakowlar ullatalarını yoluna amin bolup tuxumda merdeşge aylanğan kasbunu tañlağnlar.
Kumakowlanı bilim beriw tarmaqdağı işinde örlükler wa üstünlükler, yaşawda nasip, sawluq wa uzaq ömür yoraybız.
Bella Hajigeldiyewa
SURATDA: Kamaldin Kumakow oxuwçu yaşlar bulan.
Opublikowano: gazeta "Yoldaş/Wremena", 11 fewralä 2011 g.