Otello Hamzatowiç Hamzatow 1950-nçi yılda Xasawürtda tuwğan. Şahardağı 3-çü nomerli orta şkolada oxuğan, Dağıstan paçalıq medisina institutnu bitdirgen. Klinika ordinaturanı Leniñrad şaharda ötgen. 1982-nçi yılğa yerli Xasawürtdağı rayon bolnisada, 1983-1987-nçi yıllarda busa Burundi Respublikada işlegen. 1987-nçi yıldan tutup, bugünge yerli Swätoslaw Födorownu atındağı "Mikroxirurgiya glaza" degen klinikanı Krasnodardağı filialını direktorunu zamestiteli hisapda çalışıp tura. Bir waqtini içinde esgerilgen klinikanı Polşadağı, Siryadağı, Türkiyadağı, Kitaydağı filiallarında da işlegen.
SSSR-ni sawluq saqlawunu otliçnigi, Rossiyanı wa Dağıstannı at qazanğan wraçı, medisina ilmulanı kandidatı.
Ahlüsü de bar, eki yaşnı atası da dür.
* * *
- Otello Hamzatowiç, sizge Otello degen at neçik qoyulğan?
- Meni ullatam Alxamat Hamzatowiç Hamzatow Dağıstanda birinçi muallimleni birisi edi. Ol Qazmaawul, Xasawürt, Babayurt şkolalarda direktor bolup işlegen. Geografyadan, matematikadan wa tarixden darslar bergen. Ullatam bek haqıllı, bay sınawlu, xalqnı arasında aburu bulanğı adam bolğan.
Men tuwğanda ullatam mağa gunlar degen milletni başçısı bolup turğan Atillanı atın qoymağa toqtaşğan. Tek ZAGS-nı qulluqçusu, ol adabyatnı süye bolğanğa oşay, mağa Şekspirni Otellosunu atın da yazıp, metrika bergen.
- Göz adamnı iñ de inçe sanlarını birisi bolmaqdan qayrı da, iñ de aslusu da dür. Nege tügül de, biz dünyanı göz bulan sezebiz. Siz göz awruwlanı bağağan doktor kasbunu tañlağanığız da nehaq tügüldür?
- Men başlap xirurgiyanı saylağan edim. Xasawürtdağı bolnisada xirurg bolup işlep de turdum. Gelejekde şo yaqdan bilimimni kamilleşdirmege xıyalım da bar edi.
İnstitutu bitdirgen soñ, mağa asgerge getmege tüşdü. Karelyanı taxşaharı Petrozawodskide woyenwraç bolup qulluq etdim. Munda meni xirurg hisapda baqdırğan ediler. Klinikanı zaweduüşiyi, polkownik mağa: "Biz xirurg alğanbız. Dağı yer yoq", — dedi. "Soñ men ne etme gerekmen?" — dep soradım. Ol: "Bizde göz awruwlanı bağağan doktor yoq. Seni şo kabinetni zaweduüşiyi etip yiberip bolaman", — dep cawaplandı polkownik. Men de razi bolup qaldım.
- Medisinanı şo bölügünde yoq sınawuğuz da bulan olay işni başın tutmağa siz neçik tawakal etdigiz?
- Polkownik: "Seni sınawuñ yoqnu da bilemen. Sınaw işley turup gelip qalajaq. Şo kabinetde bay sınawu bulanğı doktor bar, ol sağa barı da yandan kömek etejek. Soñ da, mundağı soldatlanı sawluğu yaman da tügül, onçaqı qıstawullu iş bolmajaq", — dep, maslahat etdi.
Tüzün aytğanda, taxşaharda, garnizonda mağa yimik iş köplege tüşüp de turmay edi.
- Şo zaman getgen küyügüzde o yaqlarda qalıp da qaldığızmı?
- Qalmadım. Eki yıl bitgen soñ üyge qaytdım. Bir ay yal da alıp, Xasawürtdağı rayon bolnisanı baş wraçını üstüne bardım wa xirurgiyada işlemege süyegenimni añlatdım. Ol da mağa ne de pediatr, ne de ginekolog hisapda işge alıp bolağanın aytdı. Mağa busa olanı birisi de qıyışmay edi. Busa da zamanlıqğa, başğa bir yer çıqğança dep razi boldum. Ginekologya meni yerim tügül ekenni men yaxşı añlay edim. Xasawürt — giççi şahar, tanış-biliş, qardaş-qurdaş köp, yaşlar tabağan zalda turmağa da bolmay edim.
Bir gün baş wraç, meni çaqırıp: "Ginekologyadan bilimin artdırağan dört aylıq kurslağa barmağa gereksen, senden yaxşı ginekolog bolajaq", — dep bildirdi. Yüregiñ bulan berilip işlep bolmay busañ, senden yaxşı kasbuçu neçik bola? Tüzün aytsam, asgerde işlegen eki yılnı içinde göz awruwlanı bağağan doktor käsbu meni yüregime siñgen edi. Enniden soñ da şo käsbu bulan maşhul bolarman dep umutum da bar edi. Şolay oylar bulan men, Dağıstannı sawluq saqlaw ministrini üstüne barıp, halnı añlatdım. Ol mağa: "Sen bir-eki sahatdan gelersen. Men şo zamanğa bir zat oylaşarman", — dep, meni yolğa saldı. Eki sahatdan qaytıp geldim, ministr göz bağağan doktorğa yer çığarıp, buyruqnu meni qoluma tutdurdu. Buyruq da bulan baş wraçnı üstüne barğanda, ol: "Men, neçese yıl bola şo masʼalanı göterip aylanağanım, sen busa onu bir günden çeçmege bajardıñ!" — dep, tamaşa boldu.
- Neçik çeçdigiz dağı?
- Ne bileyim. Men yüregimdegi zatnı aytdım. Qaysı işde de özüñ süyüp, yüregiñ alıp işlemey busañ, yaxşı natijalağa yetişmege bolmaysan. Ministrni inandırıp bolğan busam yaray. Şolaylıqda, men öz şaharımda yüregim tañlağan göz awruwlanı doktoru hisapda işlep başladım.
- Muradığızğa yetgende, yat ellege nege getip qaldığız?
- Başlap men Leniñradğa ordinaturada oxumağa getdim. Ondan da meni, tış ülkelerde işlemege süyemen dep yazğan arzama göre, fransuz tilni üyrenmege Moskwağa barma hazir etdiler. Oxuwumnu bite-bitmey, arzama qol da salınıp, men Burundi Respublikağa işlemege getdim. Onda eki yılğa getsem de, dört yıl turdum. Dağı da işimni dawam etip de bola edim, tek Watanımnı, yuwuq adamlarımnı sağınğanlığım güçlü bolup çıqdı. Üyge qaytdım. Ozoqda, qaytğanda meni Moskwağa, Leniñradğa işge çaqırağan yerler de bar edi. Tek men ullu şaharlanı süymeymen. Ullu şahar meni basıp turağan yimik his etemen. Şo yıllarda türlü-türlü şaharlarda "Glaznaya klinikanı" filialları açılıp başlandı. Krasnodardağı filialğa barmağa toqtaşdım.
- Üyge qaytıp az zaman getgende, dağı da yıraqğa çıqğanığızğa ahlügüzdegiler qarşı tügülmü edi?
- Neçaqı da süymey ediler. Tek men şolay tiyişli görgen soñ, razileşip qaldılar. Klinikada yañız iş bulan taʼmin etip qoymadı, yaşamağa üy de berdi. Yüregiñ süyegen küyde işlemege imkanlıqlar da bar edi. Sen olay etme, bulay etme dep injitegen adam da yoq edi. Köp işlegen sayın, aburuñ artsa tügül, heç seni o yaqğa, bu yaqğa birew de tartmay edi. Şolaylıqda, men özümnü yaşawumnu sawlay göz awruwlanı bağıwğa bağışladım.
- Gözlege baylawlu birinçi operasyağız neçik ötdü?
- Birinçi operasyanı asgerdegi zamanımda etgenmen. Tek ne operasya ekeni esimde yoq. Esde qalarday qıyın operasya bolmağandır.
- Esde qalar yimikleri?..
- Olayları neçaqı da bar. Neçe türlü operasya da etildi. Güçden salğan göznü nürü bolmas dep çi aytıla. Adamlanı gözlerine nür salıp bolmasaq da, osal göregenleni taza göregen de etdik, gözü çıqğanlağa göz de saldıq. Men geçe de, gün de degenley klinikadan çıqmay edim. Özüm etmeygen operasyağa da assistent bolup qurşaldım, bolğan çaqı köp operasyalanı özüm etip turdum. Nege tügül de, sınaw yañız iş üstde gelegenni men añlay edim. Men yılnı uzağında etgen operasyalanı sanawuna filialnı zaweduüşiyi hayran bola edi.
- Hali de şo grafik bulan işleymisiz?
- Hali köp operasya etmeymen. Bugüngü işim (direktornu zamestiteli) olay imkanlıqlar bermey, zaman yetişmey.
- Otello Hamzatowiç, siz 1990-nçı yıldan berli, yılda bir keren Xasawürtğa gelegenigizni muradı nedir?
- Yañız Xasawürtğa tügül, biz özge şaharlağa da yılda bir keren cumalıq komandirowkağa barabız. Aslu muradıbız — gözleri awruyğanlanı tapmaq wa qolay etegen yolların tañlamaq. Bağıw bulan qolay bolamı, ne de operasya etmege gerekmi, toqtaşdırıp, awruwlanı türlü-türlü klinikalağa oñarabız.
- Özügüz işleygen klinikağa oñarahan gezikler yoluğamı?
- Awur operasya gerekli awruwlulanı oñarabız. Moskwağa oñarağan gezikler de bola. Köbüsü halda busa Mahaçqalağa, Kaspiyskige yiberebiz. Bu yerde Mahaçqaladağı wa Kaspiyskidegi klinikalanı haqında aytmağa süyemen. Şo klinikalarda bay sınawu bulanğı doktorlar işley wa yañı texnologyalar qollana. Şonu uçun da Dağıstanda bajarılağan operasyanı etdirmek uçun Krasnodarğa yada Moskwağa çığıp getmekni maʼnası yoqnu awruwlağa añlatmağa qast etebiz.
- Aldağı yıllar bulan teñleşdirip aytğanda, artdağı zamanlarda adamlanı türlü-türlü awruwları artıp bara dep aytıla. Göz awruwlanı halı neçikdir?
- Göz awruwlar arta dep de, kemiy dep de aytıp bolmayman.
- Ne yimik göz awruwlar köp yoluğa?
- Yaşlar yuwuqdan da, arekden de yaxşı görmeygenlik, qılıylıq. Bizin adamlanı zamanında doktorğa barmayğan xasyatı bar. Yaşlanı da 6-7 yıllıq çağında gözlerin tergeteler. O zamanğa olanı awruwları mekenli orunlaşıp bite. Soñ onu baqmağa doktorlağa da, qolay bolmağa awruwğa da qıyın bola. Yıl yarım çağında yaşnı gözlerin tergetmege gerek. Biz gelgençe qarap, yañız bizden nasihatlar almaq parz tügül. İşin bek yaxşı bilegen kasbuçularıbız bar. Yılda bir keren sama har kim özünü gözlerin tergetse, awruwlanı aldın almağa tınç bolur edi.
Birdağı yanı. İñ de köp yoluğağan ullulanı göz awruwları — glaukoma wa katarakta. Glaukoma awruwğa operasyadan başğa kömek etegen zat yoq. Adamlar yıllar bulan gözlerine tamıçılar tamdırıp, türlü-türlü darmanlanı qollap zaman yiberip, awruwnu terenleşdirip qoya. Kataraktanı da şolay geçikdire. Natijada awruw özü de qıynala, doktorlağa da qıyın bola.
- Xalq arada aytılağan küyde, kataraktanı "bişgençe" qoysa, yaxşımı?
- Skalpel bulan operasya etegen zamanlarda katarakta qatğan busa, onu gesip taydırmağa xirurglağa tınç bola edi. Hali barı da yerde yañı texnologyalar qollana, demek, katarakta ne de lazer, ne de luç bulan taydırıla. Aytağanım, doktorğa tez barğan sayın yaxşı.
- Otello Hamzatowiç, watandaşlarığızğa ne dep aytar edigiz?
- Qayda busağız da, saw boluğuz. Özügüznü ayağız. Zamanında doktorlağa barığız. Eger zamanında sawluğunu hayın etse, qaysı awruwnu da aldın almağa tınç bolağannı unutmağız!
Laqırlaşıwnu yürütgen Gögürçün Atayewa.
Opublikowano: gazeta "Yoldaş", 22 aprelä 2011 g.