Hali-halilerde bir tanış yazıwçu bulan erişiwüm boldu. Onu sözlerini aslu maʼnasın beremen: paçalıq yazıwçulanı sovet dewürde yimik hayın etmey.
– Aldın hukumat bizge kwartirler, yılda bir keren kurortğa putöwkalar bere edi. Artı üzülmey çığağan kitaplarıbızğa ariw gonorarlar, çaq-çaqda rayonlağa barmağa komandirowoçnıyler wa özge türlü yeñillikler-oñaylıqlar görsetile edi, — dep sanay yazıwçu yoldaş.
Onu bulan erişme süymey edim busa da, qarşılıq bildirme tüşdü.
Men ohar:
– Nege sizin kitaplarığıznı paçalıq (demek, çinownikler) bahalama gerek? Kitaplanı siz oxuwçular (demek, xalq) uçun yazmaymısız? Yaza busağız, kitaplarığızğa bahanı da oxuwçular berme gerek. Uşatsa, alajaq, uşatmasa, yerinde qoyajaq. Sovet dewürde yazıwçular kommunist partiyanı ideologyasın propaganda etmek, xalqğa yaymak uçun tarıq edi. Haligi paçalıqğa yazıwçulanı tarıqlı yeri yoq. Hali propaganda aslu halda İnternetni, telewideniyeni, gazetleni güçü bulan etile. Adamlanı kitap oxuma zamanı da yoq. Bu — bir yanı.
Birdağı yandan, ana tilde yaxşı yazılğan çeber asarnı oxuyğanlar hali de az tügül. Qumuqlar yaşayğan 80-den artıq yurt bar. Şolanı harisinde onar oxuwçu tabılsa da, 800 bola. Dağı da 200 adamnı şaharlardan tapsaq, muna 1000 oxuwçu. Yazıwçu kitapların şo oxuyğan-añlayğan adamlağa adresleme gerek. Bizde busa kitaplar oxuma süyegen, gerti oxuwçulağa yetişmey qala. Köbüsü yazıwçular kitapların satıp, aqça etmek wa prezentasyasın ötgerip, aburlanmaq-sıylanmaq uçun çığarağanda yimik görüne. Ozoqda, yazıwçulanı da etgen işi bulan qazanma da, sıylanma da ixtiyarı bar. Tek qazanıw gerti oxuwçu kitapğa kisesinden bergen xarj bulan bolma gerek. Bizde busa yazıwçular kitap satıwnu tınç küyün tañlağan: administrasyalağa, hakimlege tilep aldıralar. Soñ şo kitaplar ne bola? Şo 1000 gerti oxuwçuğa yetişemi? Köbüsü yetişmey dep esime gele.
Abusupyan Akayew busa kitapların yurtlağa yürüp, bazarlarda turup sata bolğan. Şonu uçun onu kitapların xalq aradan 100 yıl getgende de izley, köp süyüp ala wa oxuy. Nege tügül, ol oxuwçuğa tarıqlı zatlanı yaza bolğan. Xalqnı talaplarına cawap beregen kitaplar hali de alına. Tek şolay kitaplar epsiz az.
Meni hisabımda, gerti yazıwçu bugün paçalıqğa oppozisyada bolma gerek. Nege tügül, xalqıbıznı hakimlege razisizlikleri, qayğısı-zarı köp. Yazıwçu özünü pahmusunu güçü bulan şo xalqğa yaşawnu añlama kömek etip, can yaralarına balham bolar yimik sözleni tabıp, inamlıq qazanma gerek. Onu ornunda yazıwçu-şair ullu hakimlege yarap, sıylı atlar (zwaniyeler), sawhatlar (premyalar) almaqnı hayında.
Yazıwçu tanışım: «Aldın yazıwçu toyğa yada xalq cıyılğan başğa cıyınlağa-majlislege gelse, onu alma-salma yer tapmay edi. Hali burluğup qarayğan gişi de yoq», — dep qarsalay.
Şolay ekenge kim günahlı? Xalk? Zaman? Dür, zaman da, xalq da alışınğan. Tek biz zamannı da, xalqnı da alışdırıp bolmaybız. Şonu uçun zamanğa göre özübüz alışınma, alğa yürüme gerekbiz. Quru artğa burulup, küstünüp turğan bulan ötgen zaman qaytıp gelmejek. Bugünlü qumuq yazıwçulanı köplerini dünyağa, yaşawğa qarawu hali de sovet dewürdegi darajada. Olar alışınmajağın da men añlayman. Yaman yeri — pahmulu yaş adamlarıbız da barı da yandan ullu nasluğa oşama qaray. Öz yolu, aldınlı, erkin qarawları bulanğılar görünmey.
Artda yazıwçu yoldaş mağa: «Nege yazıwçulanı şonça da bek süymeysen?» — dep soradı. Meni cawabım: «Men yazıwçulanı artıq köp süyemen. Şonu uçun olağa talaplarım köp. Xalqğa yuwuq bolsağız, pahmuhuznu yañız oxuwçuğa bağışlasağız, sizin süyegenleni sanawu dağı da artıq bolajaq. Şo zaman bolajaq sizden gerti xalq şairler wa xalq yazıwçular!»
«Yoldaş», 26-10-2012