Xasawyurt rayonda haliden 64 yıl alda Qarasuwotar degen qumuq yurt bolhan. Terskiy oblastnı yurtlarını haqında 1890-nçı yıl berilgen maʼlümatlarda bulay yazıwlar bar: "Qarasuwotar yurtda 55 abzar, 148 ergişi, 118 qatıñişi, 456 haywan, 43 at bar".
1944-nçü yılda Qarasuwotar degen yurt yoq bolup qala. Neçik? Ne sebepden? Kimler yoq etgen? Bu suallanı men 1938-nçi yılda ata yurtu Qarasuwotarda tuwğan, hali Xasawyurtda yaşayğan Abdulwahit İzamitowiç Qanbolatowğa berdim. Abdulwahit ağaw tarixin yaxşı bile. Ol 1972-nçi yıl Dağıstan paçalıq uniwersitetni bitdirgen. Babayurtda, Xasawyurtda quruluş qurumlarda injener bolup işlegen.
Onu ata yurtunu haqındağı bayanlıqnı oxuwçulanı tergewüne de berebiz.
- Abdulwahap ahaw, sizin ata yurtuğuz Qarasuwotar qaysı yıl qurulğan, yurt ne yerde yerleşgen bolğan?
- 1825-nçi yıl ata yurtubuz esgi Yaxsaynı Töbenawul wa Sabanayawul degen awullarından göçüp gelip, bir neçe tuxum haligi Sovetskoye degen yurtnu günbatar boyunda yerleşgen. Yurtnu 1579 gektar yerdegi topuraqlarında buday wa mamuq ösdürüle bolğan. Kolxozğa Z.Batırmurzayewni atı qoyulğan edi. Predsedateli bolup da Muxtarxan Paşayew köp yıllar işlegen. Tek rayispolkomnu 1944-nçü yıl 12-nçi martda qabul etgen qararı bulan yurtnu xalqın Simsir yurtğa göçüreler. Sayki, xalqnı şaharğa yuwuq etme süygenler. Aradan 13 yıl getip, Axwax rayondan geltirip, bir yurtnu xalqın bizin yurtnu topurağına göçüreler. Olar hali de şonda yaşap tura. Men bu pışdırıq politikanı maʼnasın añlamayman. Ne sayalı ata yurtubuznu yoq etip, topuraqlarına taw yurtnu xalqın geltirip göçüreler? Şonu maʼnasın hali de añlap bolmaybız.
- Uzun söznü qısğası, Qarasuwotar yerinden de, kartalardan da yoq etilgen.
- Dür, şolay, ne sayalı etilgenni, ne murat bulan etilgenni, nege bizin yurtnu xalqın, yayıp-çaçıp, yoq etgenni bilme süyer edik. Qarasuwotarlılar Botaşürtda, Xasawyurtda, Yaxsayda, birleri xonşu Mıçığış Respublikada yaşaw qurğan. Ata yurtubuz yoq, topuraqları da yoq.
Bizin yurtnu öz tarixi de bar. Yurtubuzda, giççi busa da, daw yıllanı aldında 4 klaslı şkolası da bar edi. Yurtdan dawğa 32 adam getip, şolardan 15-i saw qaytğan. Duşmanğa qarşı yürülgen dawlarda görsetgen qoççaq işleri uçun Awtorxan Arslanbekow Qızıl Yulduz orden bulan sawğatlanğan.
- Enni, yurtnu atın esgerip, topuraqların sama alma qast etilmeymi?
- Köp yaxşı etile. Şo masʼalänı çeçmek uçun qurulğan qurum komitetibiz de iş göre. Muradıbız — bizin yurtdan çığıp tışda yaşayğan xalqğa yañı yerde yurt qurmaq uçun topuraq bersin dep talap etmek. Biz şo yerge ata yurtubuznu atın da qoyma süyebiz. Köp käğızlar, dokumentler oñarılğan. Birleri Prezident Medwedewge, RF-ni Hukumatını başçısı Putiñe de yiberilgen.
Neçaqı qıyın bolsa da, qurum komitet şo işni boynuna alıp yürütejek. Yurtubuz yerüzünden yoq bolup qalsa da, onda köp yıllar yaşağan xalqı bar. Tüzlüknü, gertilikni süyebiz. Ata yurtubuznu da süyebiz.
Opublikowano: gazeta «Yoldaş», 31.10.2008