Birewleni dünyada yaşağanın geçingenden soñ bilesen, birewler busa atın maqtawluqğa aytdırıp gete. Belgili razwedçik, Rossiyanı İgiti Abdulhakim İsaqowiç İsmayılow özünü igit işleri bulan sawlay dünyağa yaşawunda belgili etip getdi. Ol daw bitgenlikni gertilep axır toçka salhanday, Reyxstagnı töbesine Üstünlüknü bayrağın qaqğanlanı birisi. Bugünlerde busa, Üstünlüknü 65 yıllığına eki aylar qalğanda, 93 yıllıq çağında geçindi.
Men Abdulhakim ağawnu geç tanığanman. Birinçiley onu 1996-nçı yılda İgit at beriliwge bağışlanğan şatlıqda gördüm wa tanış boldum. Meni iñ de tamaşa etgen zat — onu salamatlığı. Durus etip orusça aytsam, onu prostoyluğu. Onu aldan berli tanıyğanlar da şo xasyatın başlap esgere. Bir görgendoq, ol adamnı özüne isindirip qoyağan ilyaqlığı bar edi. Onu yüzünden tögülegen rahmuluq yüreginde neçaqı açuwu barlanı da yımışatıp qoyağannı men neçese keren de görgenmen. Giççige giççi, ulluğa ullu bolup bajarağan Abdulhakim ağaw (oğar yurtluları Qattağaw dey ediler), özünü işin qoyup da, birinçi başğalanıkin eter edi.
İgit bolğanda ol, Altın Yulduzun da tağıp, xoxayıp turmadı. Ullu hakimler İgitge dep etegen qulluqnu wa aburnu da ol yurtu uçun, yurtunu paydasına qolladı. Yerinde şonu isbatlayğan bir misal geltireyim. Üstünlüknü 55 yıllığına yurtnu İgitge bağıp barağan yolun asfalt etme toqtaşğan edi. Demek, yurtğa giregen yerden, Abdulhakimni abzarına yerli. Şonu añlağan Abdulhakim:
"Mağa bağıp gelegen yol çaqa tögülüp qattı, şo mezgilni tuwra dawam etip yiberigiz", — degen wa şolay da etdirgen. Özdenlik, erkeklik wa çomartlıq ohar tuwmadan berilgen edi.
Abdulhakim 1916-nçı yılda Çağarotarda madarlı yaşayğan İsaqnı wa Cilewnü ahlüsünde tuwğan. Yurtda kolxoz qurulağanda, mal-matah berse de, İsaqnı "kulak" dep tutup yibere. Şo yıllarda Abdulhakim ağası Qalsın da bulan yurtdağı kolxozda işley, barı da degenley krujoklarda ortaqçılıq ete, komsomol yaçeykanı başçısı bola. 1939-nçu yıl, qatın alıp bir aydan, Qızıl Armiyanı sıdralarına çaqırıla. Finler bulanğı dawda ortaqçılıq ete. Ullu Watan dawnu birinçi günlerinden tutup, Ukrainada yerleşgen 24-nçü atlı diwizyanı 64-nçü polkunu razwedçigi hisapda daw ete. Yaralanıp, Leniñradğa gospitalğa yiberile. Qamawğa tüşgen Leniñrad boydağı asgerler bulan daw ete. Qamaw açılğanda onu Staliñrad boydan quwalanıp barağan nemisleni quwma sala. Onu Çuykow başçılıq etegen 8-nçi armiyanı 82-nçi gwardiya atışıwçu diwizyasını ayrı razwedrotasına yibere. Staliñradnı tübünden Berliñe yerli ol razwedrota bulan daw ete. Dört keren yaralana, Temirqazıq Kawkaznı, Ukrainanı, Polşanı nemislerden azat etiwde ortaqçılıq etgen wa iñdesi, Reyxstagnı, dağı da tamaşası, Gitlerni kanseläryasını üstüne Qızıl bayraq qaqğan. Dawda görsetgen igitligi uçun Abdulhakim "Qoççaqlığı uçun" degen medal, Maqtawluqnu III darajalı wa eki keren Qızıl Bayraq ordenler bulan sawğatlanğan. Axırınçı dawu uçun üç de razwedçikge — starşina Abdulhakim İsmayılowğa, serjant Aleksey Kowalöwğa wa mladşiy serjant Leonid Goriçewge Sovet Soyuznu İgiti degen sıylı at berilme gerek edi. Tek artdağı ekewnü qoççaqlığı bahalanmay qaldı, Abdulhakimge de İgit at aradan 50 yıl getip berildi.
Rossiya Federasyanı Prezidentini UKAZI 1941-1945-nçi yıllardağı Ullu Watan dawnu aktiv ortaqçıların Rossiya Federasyanı paçalıq sawğatları bulan sawğatçamaqnı haqında
1941-1945-nçi yıllarda Ullu Watan dawda nemis-faşist yelewçülege qarşı yabuşuwda görsetgen igitligi wa qoççaqlığı uçun Abdulhakim İsaqowiç İSMAYILOWĞA Rossiya Federasyanı İgiti degen atnı bermek.
Rossiya Federasyanı Prezidenti B. YELSİN
Moskwa şahar, Kreml.
19 fevral 1996 yıl. N212.
Sıylı atnı wa Altın Yulduznu oğar Kremlde berme gerek edi, tek ondan gelgen çaqırıw da Abdulhakim hajğa barma oñarılağan zamanğa qarşı geldi. Ol bir zatğa da qaramadı wa haj qılma getdi. İgit atnı oğar Paçalıq Sowetni Predsedateli M.Mahammatow Mahaçqalada tapşurdu.
Artdağı yıllarda Abdulhakim ağaw Xasawürt şaharda ulanı Soltansayit bulan tura edi. 16-nçı fewralda axşam Abdulhakim töşüm awurta degendoq, wraçlanı çaqırğanlar. Olar kardiogrammasın da çığarğan, tergegen, tek bir başğalıq da tapmağan. Ulanına: "Netediñ doqturlanı awara etip", — dep, olanı da yibertdirgen. Özünü ölejegin bilegende yimik: "Yurtdağılağa bildirgenmisiz?"- dep de sorağan. Doktorlar getip, on minut da qalmay, paraxat bolğan.
İgitni axırınçı yolğa salmağa Dahıstannı barı da degenley rayonlarından köp sanawdağı adamlar geldi. Gömüp bitgenden soñ qayğılı mitiñ ötgerildi. Şonu aça turup, "Xasawürt rayon" degen munisipal quruluwnu başçısı Cambolat Salawow İgitni daw wa yaşaw yolun, onu yaşawu yaşörümleni tarbiyalawda ülgü bolup toqtajağın aytdı.
- Biz bugün axır yolğa Dağıstanda iñ de aburlu wa görmekli adamıbıznı salabız,- dedi ol. — İgitibiz 65 yıl alda özü geltirgen Üstünlüknü gününe 2 ay qalğanda arabızdan getip qaldı. Şo da Allahnı işidir, tek bizin esibizde millet öktemligibiz Abdulhakim ağaw yaxşı amalları, salamatlığı wa yürek tazalığı bulan qalajaq.
Ol mitingi yürüte turup, cıyılğanlağa söz berdi.
Dayitbek Mustapayew — Dağıstannı woyennıy komissarı:
-Ötgen dawda 11 miñ adamğa, şolardan 59 dağıstanlığa Sovet Soyuznu İgiti degen sıylı at berilgen. Şolardan barından da biz bugün axır yolğa salağan Abdulhakim İsaqowiçniki igitligi wa görsetgen qoççaqlıhı maʼna yaqdan ahamyatlı edi. Onu daw wa yaşaw yolu dağı da neçese nasluğa ülgü bolup turajaqğa şeklik etmeymen.
İsmayıl Efendiyew — zahmatnı wa sosialnıy ösüwnü ministri:
- Bugün sawlay Dağıstan uçun qayğılı gün. Arabızdan ilyaqlı, bek yaxşı, yüzünden irjayıw taymayğan İgitibiz getdi. Dawnu birinçi günlerinden axırına yerli qoççaq küyde daw etgen, Reyxstagnı töbesine Qızıl bayraq qaqğan igitleribiz bizin bir bar edi. Şo igitligi uçun oğar Rossiyanı İgiti degen sıylı at da berildi. Men onu yaxşı tanıy edim. Ol neçik tamaşa tiziw adam ekenni sizge aytıp turmayman, tek ol özünü Watanın, rayonun wa yurtun süyegen küyge men şahatlıq etme bolaman. Ol özü uçun bir zat tilemes edi, yurtuma, elime dep tura edi, şonu uçun da oğar barı da abur da, sıy da etile edi.
Onu igitligi, yaşawu Dahıstannı tarixinde görmekli yer tutajaqğa inanaman. Dağıstannı Prezidentini, Xalq Cıyınını wa Hukumatını başçılarını atından dos-qardaşına qayğırışıwlarıbıznı bildiremen, qalğanlağa busa sawluq-salamatlıq yorayman...
Omar Murtazaliyew — otstawkadağı general:
- Barıbız da aldan berli Reyxstagnı üstüne bayraq qağağan suratnı köp görgenbiz. Şo ulanlanı birisi dağıstanlı ekeni artda belgili boldu wa aradan 50 yıl ötüp, gertilik üst boldu. Şo yıllarda Abdulhakim İsaqowiçni igitligi gerti küyde bahalanmağannı haqında köp aytıldı. Abdurahim Beksoltanow, professor Şarabdin Mahitow wa başğaları köp harakat etgen, şolanı arasında men de bolğanım süyündüre. Şo tamaşa ilyaqlı wa salamat adamnı yarıq yaşawu bizin yüreklerde daimge qalajaq.
Paşa Teläqawow — "Dagenergo" degen camyatnı bölügünü naçalnigi:
- Bugüngü bizin qayğıbız — ortaq qayğı, awur tas etiw. Neçik güçlü sözler aytsaq da, saburluq salma qarasaq da, biz etgen tas etiwnü qaytarma bolmasbız. Abdulhakim İsmayılow unutulmas esdelik qoyup getdi. Allah rahmat etsin!
Mawledin Temirsoltanow — Mıçığış Respublikanı Borağan yurtunu başçısı:
- Biz, İgitibiz geçingen dep eşitip, Borağandan gelgenbiz.
Şulay qayğılı gün sizin bulan yanaşa turup, maslahat etme süyebiz. Ol yañız sizin İgitigiz tügül edi, ol sawlay Qumuqnu, sawlay elibizni İgiti edi. Bizin qayğırışıwlağa Darbanxi wa Bammatürt yurtlanı adamları da qoşulalar, hatta, tel urup, Mozdok rayondağı qumuqlar da qayğırışıwun bildir dep tapşurğan. Allah rahmat etsin, qalğanlağa yeñillik bersin.
Qardaşlarını atından cıyılğanlağa igitni ulanı Harakansayit barakalla bildirdi:
- Allahutaala atabıznı çomart küyde sawğatladı. Birinçisi, ol namaznı zamanında geçindi. Şo busa ullu sawğat dep hisaplana. Ekinçi ullu sawğat — şo da sizin atabızğa baqğan yaqdağı süyüwügüz wa oğar etgen aburuğuz. Ol kimge de ullu hürmet bulan yanaşa edi, şolay bolmağa bizin de üyretdi. Ol xalq bulan, adamlanı süyünçü, qayğısı bulan yaşadı. Etgen hürmetigiz bizden qaytmasa, Allahdan qaytsın. Allah razi bolsun!
Şo gün axşamında busa İgitni dos-qardaşına qayğırışmağa dep Dahıstannı Prezidenti Mahammatsalam Mahammatow, Hukumatını başçısı Şamil Zaynalow barı da ministrleri bulan geldi.
Qumuq milletni öktemligi wa aburlu adamı Abdulhakim ağawubuz da o dünyağa getdi. Allahutaala başlap özünü yanına yaxşılanı ala deyler. Şolay gete turup, yerde yamanlar köp qalğanmı eken dep oylaşıp, dünya buzularmı eken dep qorqup da yiberebiz. Tügüldür. Abdulhakim ağaw yimikleni rahmusu bu dünyanı buzulma qoymas wa gelejek nasluğa ülgü bolup toqtar.
Abdulhakim ağawubuz geçindi... Awur qayğı, awur tas etiw... Canıñ cennetde bolsun!!!
Opublikowano: gazeta "Yoldaş/Wremena". 18.02.2010.