Hayasız, yalanayaq yaşlığıbıznı lap da quwançlı yılları meni wa teñlilerimni bir de esinden taymay.
Qayagent qoruqnu lap da gözel yerinde arqa başda yerleşgen Hüsemegent yurtda aldan berli bajarıwlu bawçular wa sınawlu yüzümçüler yaşay. Şo sıylı kasbular nasludan-nasluğa asrular boyunda göçe gelegenine de süyünmey bolmaysan.
Hüsimegentde yañı tuwğan yaşlağa Gülmesey, Gülçeçek, Gülnaz, Gülbaryat, Gülbawmat, Bawmatali, Bawmat wa şolağa oşaşlı dağı da köp atlar qoyulağanı da nehaq tügül.
Şondan qayrı da, munda "Yar bawlar", "Töben bawlar", "Ördegi bawlar", "Haşa bawlar", "Şawxal baw" degen yerler de qarşılaşa.
Ozoqda, şolanı arasında "Şawxal baw" — lap da gözeli, çink de çomartı wa iñ de bayı.
Haligi zamanda şonda hüsemegentlileni yañı yaş nasluları şaptal, harmut, alma, yüzüm bawlar ösdüregeni tergewnü tartmay bolmay.
Aradan köp zaman ötgen... Özgeleri qurusa da, tek "Şawxal bawnu" qap-ortasından çığağan Bejew bulaqnı suwu hali de kemimeygeni süyündüre. Bulaqdan ağağan suwlar hamanda yimik, hali de gelip Hamri özenge qoşula...
"Şawxal bawnu" haqında, cenneti yarıq bolğur, anabız Batuwnu erqardaşı Yusup Ahmatow, ömürü dağı da uzaq bolğur, Papaş — dawnu wa zahmatnı weteranı, yurtnu lap da ullu wa hürmetli tamazası ötesiz qujurlu xabarlar ayta bola...
Bir gezik men Papaşğa "Şawxal bawnu" atı neçik qoyulğanı haqda soradım. Şo haqda xabarlay turup, ol mağa şo atnı sırın bulay dep ayanlaşdırdı. Şo yerde aldan berli "Taş köpürden" ötüp, "Gawur qalağa" barağan yerde, gertiden de, hüsemegentlileni tiziw yemiş bawları, yüzümlükleri bolğan. "Şawxal baw" da Hamri özenge tiyip tura. Şo yerde alda ullu qaña taşlar salınıp qurulğan esgi yolnu alamatları, hızları hali de gözge iline. Şo yoldan taba, Papaş aytğan küyde, alyaqda aslu halda bir-birine qumuq şawxallar wa usmiyler yürüy bolğan.
Bir gezik Tarğudan Haydaqğa gelin alıp gelegen arbalar tuwarılıp, yalğa toqtay. Olar bulan hüsemegentli bawçu, soraşıp, haqlaşıp-hallaşıp bitgenden soñ qutulma qarağanda, keriwannı ozdurağanlardan birisi gelinge ne sawğatıñ bar dep masxara ete. Bawçu da tartınmay, adamay, şu bawumnu yartısın sawğat etemen dep aytğan bolğan dey. Muna şondan berli şo yerni atı da "Şawxal baw" bolup qalğan.
Gertiden de, şo yerni gözelligin aytıp bitdirme qıyın. Munda Dağıstannı tawtüpdegi bulaqlarından baş alağan Hamri özenni süzük buwmalarında qurdaş-qardaşlar bulan yaş zamanıbızda az kirinmegenbiz.
Cenneti yarıq bolğur, yaşawdan çaqsız getgen zuqari qardaşım, xudojnik Zahir bulan suwdan çığıp, Hamri özenni yağasındağı gök balçıqda yatıp tüpge, suwnu tübündegi kökleni biyi Tengirini biyligini dünyasını qujurlu gölentkisine qarap quwnayğanıbız esimden taymay. Quwnamay da neçik bolarsan, hona, suwtüpde gümez kök, bir-birde busa aq wa muñlu bulutlar açıq bolup görüne. Ay, gün, yulduzlar yana... Güz yuwuq bolğanda busa, temirqazıqdan issi yaqlağa uçağan turnalanı wa özge türlü quşlanı gölentkileri açıq bolup görüne...
Bir neçe yıllar alda inim Şamsutdin wa qurdaşım Hüsen bulan "Şawxal bawnu" Bejew bulağında bolup, için, aylanasın tazalap, şaylı lezzet aldıq. Toñğan waqtisinde, bayağı, aylana yaqdağı terekleni yaşıl gölentkileri, butaqlarını arasından çıqğan günnü şawlalarını yolaqları alğasamay çayqala-oynama başladı...
"Şawxal bawnu" Bejew bulağı da şolay bizin qurçubuznu qandırağanı nehaq tügül. Şo sayalı da, Hamri özenni yimik o da özünü kökleni biyi Tengirini suwtüp dünyası bulan birçe hüsemegentlileni barına da birni yimik ayawlu wa süyümlü.
Şo süyüw busa bizge aylana yağıbızdağı tabii baylıqlarıbıznı tazalığından taba siñe. Hawanı, topuraqnı, suwlanı tazalığı bulan bizin sawluğubuz, amanlığıbız, göñübüznü açıqlığı tuwradan-tuwra baylawlu ekeni haqda da unutmağa tüşmeydir. Suw bulğanç busa, Tengirini gözel suwtüp dünyası — biyligi de buzula...
Opublikowano: gazeta "Yoldaş/Wremena", 12 noyabrä 2010g.