Meni bek tamaşa xonşum bar. Ol quru qaşların tüyüp, göztüpden qarap, har-bir zatğa ilinip, şeklenip, kantıllap-zuwullap turağan adam. Ne zatnı xabarın çığarsañ da, neçaqı da yaxşı, süyünç xabar bolsun, gişini opuraqların xotalayğanda yimik, yamannı iyisin, hızın tapma qaray.
Bir gün men oğar: «Göremisen, xonşum, quru bizin hakimyatnı sögüp turasan. Olar busa gelejekni neçik oylaşa. Aldağılar etgen yañılışlanı tüzleme qaray», – deymen. Xasyatına göre, qaytıp bir oñmağan zatnı aytıp, yaxşı işni yamanğa aylandırğança, mekenli, inamlı sözler bulan uzataman.
– Respublikabızda «Dağıstannı taw boyları» degen yañı assosiasya qurulğan. Şonu da aslu muradı – tawdan tüzge göçüp gelgen maxluqnu ata yurtlarına gene qaytarmaq. Olar qaytmağa muştarlı bolsun uçun, taw yurtlarda eki qabatlı erkin gazı, suwu bulanğı üyler, asfalt tutulğan yollar, ullu-ullu madanyat wa sportqalalar, zawodlar wa fabrikler, yañı şkolalar wa azarxanalar qurulajaq...
Lap ruhlanıp, göterinki söylep turağanda, xonşum haman da yimik, meni xırt dep bölüp qoydu.
– Bizin hakimyat söz berme, planlar qurma neçe de bek usta. Tek artı gelmey qala. Nikita Sergeyewiç biz 80-nçi yıllarda kommunizmde yaşajaqbız dep töşüne qağa edi. Mixail Sergeyewiç har ahlüge erkin üyler işletip berejekbiz dep ant ete edi. Haligileni de şolardan başğa yeri yoq. Qoynubuznu qızıl yımırtqadan tolturma bek bajaralar.
Men bu yerde barı da haqıl-oyumnu cıyıp, onu imanğa geltirme qarayman. Dadam Qorqutnu zamanlarına çığıp getme, o zamanlanı başçılarını günahların haligilege yapama gerekmey dep añlatma qarayman. Yoq, şo zamanda da qaypanmay, ne qıyıwsuz gişidir. Yılan yimik mağa tiklenip:
– Meni atam kolxoz dewürlerde bolğan bir cıyınnı haqında köp esgere edi. Sağa da şonu aytmağa süyemen, baliki, şo zaman inbaşıñdağı «qazan» işleme başlar. Hali tıñla. Kolxoznu hisap beriw cıyını. Aldınğı mejitni klubğa aylandırğan binada xalq tığılıp tolğan. Kolxoznu predsedateli mazallı, boçke yimik adam: «Ayawlu yoldaşlar, biz harakatıbıznı güçlendirme gerekbiz, şo zaman dağı da yaxşı yaşajaqbız», – dep, zalnı ökürtüp turağanda, birden alda olturğan tamazalanı birisi, ereturup, predsedatelni sözün bölüp: «Sen çi dağı da yaxşı yaşajağıña şeklik etmeymen. Biz qaçan yaşajaqbız, şonu añlat», – degen bolğan.
Arağa söz qoşma qarasam da, xonşum qaydan qoya, bir de başğa tügül ullu sahnada söyleygen den.
– Unutğan busañ, esiñe salayım. «Taw», «Tüzlük», «Tawtüp», «Yañırtıw» ... dep qıçırıqlı atlar da tağıp bizde neçe-neçe sen maqtayğan assosiasyalar, programmalar quruldu. Qayda hali şo programmalar? Qayda şolağa görsetilgen milliardlar? Bu gezik de xalqğa bir payda da bolmajaq. Payda bolajaq bücet «sukaranı» aylanıp, ullu qaşıqlar da alıp olturğanlağa.
Şonu da aytıp, xonşum, birden toqtap, betime qarap, qolun da sillep, burulup getdi. Artda oylaşaman, arabızda bulay adamlar bola turup, biz bir zamanda da yañı, adilli wa demokrat camyat qurup bolmajaqbız. Men, misal uçun, şo assosiasyağa görsetilegen dünyanı aqçasını bir kepegi de urlanmajağına, taw boylar yañı Şweysaryağa aylanajağına wa tüzlükde qonğan, göçüp gelgen xalq, şaharlardağı issi üylerin de, erkin awlaqların-bawların da taşlap, ata-babaları gömülgen yerlerine qaytajağına inanaman.
«Yoldaş», 30.12.2012