Har yıl may ayda qumuq poezyanı klassigi Yırçı Qazaqnı poezyasını günün belgileygenlik adatğa aylanğanı süyündüre. Bu yılğı yır bayramnı çı yürekde Qazaq bulanğılar tezden qarawullay edi. Onu sebebin de oxuwçular bu yoluğuwda söylegenleni sözünden añlajaq. «Yoldaş» gazetni sawlay kollektiwi de bu cıyında ortaqçılıq etdi. Şo waqti barı da cıyılğanlar gezik bolup tizilip, qollarında güller de bulan Yırçı Qazaqnı esdeligine gül baylamlar saldılar. Ondan soñ filologya ilmulanı doktoru, professor Abdulqadir Abdullatipow cıyınnı başlama turağanda Dağıstannı Milli Akademyasıyanı prezidenti, atı aytılğan alim wa camyat politika çalışıwçu Hamit Buçayew «Qarşılardan çığıp, çığıp qarasam…» degen yırnı yırlap yiberdi. Cıyılğanlar şo yırğa qoşulup, göterip yırlap yiberdiler. Demek, cıyın yır bulan başlandı.
«Yırçı Qazaqnı poezyası bir zamanda da sönmejek wa dönmejek. Bizin gelejek naslularıbıznı qoççaqlıqğa, namusğa-yahğa çaqırağan, edepge, qılıqğa üyretegen onu şiʼruları daim yaşajaq», – dep sözün başlağan wa cıyınnı yürütgen filologya ilmulanı doktoru, professor Abdulqadir Abdullatipow birinçiley «Yoldaş» gazetni baş redaktoru Kämil Aliyewge söz berdi.
– Hürmetli qurdaşlar, bugün munda bizin milletni erewüllü ulanı Yırçı Qazaqnı şiʼruları da, onu haqında yazılğan şiʼrular da oxulajaq,– dep başladı ol sözün. – Bugüngü bizin cıyınıbıznı öztöreçe başğalığı bar. Nege tügül de, Yırçı Qazaqnı yañırtılğan esdeligini aldında cıyın ötgerebiz. Onu da aslu maʼnası bar. Artdağı yılnı içinde biz har türlü şahar qurumlağa, Qazaqnı fonduna, Yazıwçulanı soyuzuna esdelikni yaraşdırmaq uçun taklifler berip turduq. Alışınıw bolmadı. Bizin köp sanawdağı oxuwçularıbıznı taklifleri de bulan, redaksiyada cıyın etip kollektiv esdelikni yaraşdırmaq uçun xarj cıymağa xalq aksiyasın ötgerdik. Şoğar cıyılğan aqçağa esdelik yañırtıldı. Şo aksiyada şkolalanı başlapğı klaslarından tutup, har türlü dawlanı barı da weteranlarına yerli ortaqçılıq etdi, barakalla bolsun özlege! Men munda ayrıça esgerme süyemen Qayagent rayonnu Hüsemegent şkolanı oxuwçuların, Qarabudağgent rayonnu 2 wa 5 nomerli şkolalarını oxuwçuların, Xumtorqali rayonnu Töbe posölogundağı şkolasını oxuwçuların, Tarğu şkolanı oxuwçuların, arabızdan getgen qarabudağgentli Ağalaw Halimownu, marmartaşnı işletegen ustalar tarğulu İmanhajini wa üçgentli Eldarnı, dörgelili Şahabutdin Hajiyewni. Demek, redaksiya bildirgen xalq aksiyada 168 adam ortaqçılıq etdi, özleni kömegin boldurdu. Redaksiyanı atından, cıyılğanlanı atından barına da barakalla bildiremen. Bir masʼalanı çeçmek uçun biz birleşsek, ne masʼalanı da kütüp bolağanıbız ayan boldu. «Atlan» degen camyat birleşiwnü yolbaşçısı munda salınğan marmartaşlar uçun xarj almadı. Barakalla bolsun özüne. «Gorelektroset» degen camyatnı yolbaşçısı da özler etgen işin hawayın etdi. Haq yürekden razilik bildirebiz. Yırçı Qazaqnı bayramı bulan barığıznı da qutlayman!
Dağıstannı Yazıwçularını soyuzunu predsedateli Mahammat Ahmatowğa söz berile.
– Men birinçiley Kämil Aliyewge esdelikni yaraşdırma boynuna alıp axırına çıqğanı uçun barakalla dep aytma süyemen. Yırçı Qazaq busa daim bizin yürekleribizni, ruhubuznu özünü poezyası bulan yaraşdırıp tura. Har millet özünü şairleri bulan bay. Xalqnı madanyatı busa til bulan baylawlu. Tilni lap ör darajası poezya, şiʼru yaratağan şair. Qumuq milletni poezyasını törü busa – Yırçı Qazaq. Men awar yurtnu bir şkolasında boldum. Oxuwçular Yırçı Qazaqnı qumuqça, Batıraynı dargiçe, Yetim Eminni lezgiçe şiʼruların oxuyğan küyüne bek tamaşalıq etdim. Şairler xalqlanı birikdire. Şonu uçun men bugün aytma süyemen, yaşasın poezya, yaşasın Yırçı Qazaq, yaşasın qumuq xalq!
DR-ni Milli aralıqlağa, din masʼalalağa, tış baylawluqlağa qarayğan ministrini birinçi zamestiteli Zikrulla İlyasowğa söz berile.
– Bugün munda cıyılğan şat yüzlege, irjayıp söyleygenlege qarap oylar teren tarixibizge gete,– dep başladı ol sözün. – Tarixibiz görsetegen küyde, dosluqnu da, tatıwluqnu da başında har zamanda da şairler, yazıwçular toqtağan. Şolanı arasında erewüllü bolup Yırçı Qazaq da bar. Onu şiʼruları bulan men şkola çağımda tanış bolğanman. Meni ullanam qumuqça onu şiʼruların oxuyğanda hayran bolup tıñlay edik. Dağı da ayt dep tilesem, taza qumuq tilde, har gün bayram bolmay qulum dey edi. Bugün «Yoldaş» gazetni sipteçiligi bulan ötgerilegen bu bayram da bek tarıqlı. Yaşawnu awaraları bulan biz özübüznü şairleribizni, igitleribizni, görmekli adamlarıbıznı unutup qalabız. «Yoldaş» gazetge barakalla şulay paydalı çaranı başına alıp ötgerme bolğan. Poezyanı taʼsiri de bulan bizin xalqlanı arasında daim dosluq bolsun!
Peçatğa wa massa kommunikasyalağa qarayğan komitetni predsedateli Umarosman Hajiyewge söz berile.
– Hürmetli qurdaşlar, haq yürekden sizin Yırçı Qazaqnı bayramı bulan qutlama süyemen,– dep başladı ol sözün. – Qumuq poezyanı klassigi Yırçı Qazaqnı yañırtılğan esdeligini aldında ötgerilegen bu cıyınnı respublika ölçewde ullu maʼnası bar. Nege tügül de, Yırçı Qazaqnı poezyası qumuq wa dağıstan poezyanı kürçüsü. Men bugün «Yoldaş» gazetni aksiyasında ortaqçılıq etgenlege barakalla bildiremen. Bugün biz cıyılğan şu esdelikni aldı poezyanı, adabyatnı, tarixni anna tilin süyegenleni, rahmulu işler etme belsengenleni cıyılağan yeri bolğannı süyer edim. Şulay yoluğuwlar köp bolsun!
Dağıstannı xalq yazıwçusu Kämal Abukow özünü söylewünde bulay dedi:
– Neçaqı süymesek de, haligi yaş naslu Yırçı Qazaqnı poezyasını terenligin, güçün, tolu maʼnasın hali de añlamay. Salaw Aliyewni artda çıqğan yañı kitabında awtor şairni poezyasını güçün, taʼsirin, maʼnasın añlatma qast etgen. Onu tilini, poezyasını taʼsirligini, çeberligini haqında alimler de ilmu monografyalar yazar. Salaw etgende yimik, Qazaqnı şiʼruların añlatıwlar, kommentariyler bulan dağı da, dağı da kitapların çığarmaqnı yanıman. Birçe işleyik, çığarayıq, gelejek nasluğa yetişdireyik.
Yırçı Qazaqnı yañı çıqğan kitabını awtoru Salaw Aliyewge söz berildi.
– Qazaqnı tilinde söyleyim yaray busa,– dep başladı sözün Salaw Mahammatsalihowiç. – Ötesiz ülgülü iş etdi «Yoldaş» gazetni kollektiwi. Artdağı waqtilerde bizde, qumuqlarda, Dağıstanda bolğan görmekli işleni birisi. Şaharnı başçıları, Hukumatnı başçıları eter dep olağa inanıp qarap turmay, xalqnı özünü aylanasına cıyıp, tiyişli xarjnı da etip, bizge yañız Qazaqğa tügül, getgenge tügül, gelejekge yaxşı dars boldu. Şulay işleni etme dağı da tiyişli adamlarıbız bar. Hüseyn Adilow Qorqmasowğa esdelik salabız dep aylanağanı neçe yıllar bola. Hukumat aqça görsetme tiyişli, tek bermey tura. Eger bajarılmay busa, «Yoldaş» gazet etgende yimik özübüznü yanıbızdan xarj cıyıp şo esdelikni etme gerekbiz. Tarixi esibizni tapma, yañırtma gerekbiz. Tarğudan da, Kaxulaydan da cahiller çığıp, eki ay bola taşlanıp turağanı Qaraman awlaqda, Anjini, Anci yurtnu yaratabız dep aytıp. Semenderni yañırtdı, Anjini yañırtsa, biz bizin xalqnı gelejegi uçun işleygen bolabız, Dağıstannı birligi uçun işleybiz. Qazaqnı aytğan sözleri bar, eger de biz gelejekge umut etme süye busaq, oyubuznu oyubuz bulan, pikrubuznu pikrubuz bulan birleşdirme gerekbiz. Qazaqnı sözleri bulan aytğan zamanda: «Oy qala, adam ölse oy qala. Oynu oyğa birikdirmey xudayım, ulanlanı öltürmeseñ ne bola!». Men sizge barığızğa da, bütün Dağıstanğa birlik yorayman, özbaşına çalışıp bolağan xalq bolmaqnı yorayman, Allah şo yanında bizge erkinlik bersin. Barakalla.
Dağıstannı xalq şairi Ahmat Caçayewge söz berildi.
– Yırçı Qazaqnı bayramı bulan sizin qutlayman,– dedi ol. – Barıbız da bilegen küyde, munda cıyılğanlar bizin bu bayramıbızda neçaqı alğışlar etsek de, neçaqı ariw sözler aytsaq da, töbebizge götersek de, Yırçı Qazaqğa azlıq etejek. Ol neçik de yaşamağan, neçik de yazmağan şairibiz. Haligi zamanda, özünü añlama köp qıyın zamanda, aqça dawnu dewüründe Yırçı Qazaqnı haqında söylemekligibizni bek ullu maʼnası bar. Eger Yırçı Qzaqnı biz yaşlarıbızğa oxutma bajarsaq, şo biz yetişgen ullu üstünlük bolup toqtajaq. Nege tügül de onu yaratıwçuluğunda edep de, qılıq da, qoççaqlıq da, tarbiya da bar.
«Yoldaş» gazetni muxbiri Alaw Aliyew Qazaqnı rusçağa özü tarcuma etgen «Arğumaqday asaw erlege» wa «Sıydan tüşdü oybolatlar qılawlu» degen şiʼruların taʼsirli küyde oxudu.
Tarğulu tamaza Abdulqadir Camalutdinow da cıyılğanlağa nasihat sözler aytdı. Bu şatlı bayramda qumuq intelligensiyanı wakilleri, alimler, yazıwçular, şairler, rayonlardan, yurtlardan gelgen muallimler, Ağaçawulnu oxuwçu yaşları ortaqçılıq etdi, Yırçı Qazaqnı şiʼruların oxudu. Yırawlarıbız Zoya Çunayewa, Xadijat İbrahimowa yırlar yırladı. May aynı 22-nçi günü, gertiley de, Yırçı Qazaqnı yır bayramına aylanıp, cıyılğanlanı köp zamanğa esinde qalarday ötdü.
"Yoldaş", 25.05.2012